ƏHALİNİN BANKLARA BORCU SÜRƏTLƏ ARTIR Kreditlərin qaytarılmasında niyə problemlər yaranıb?

Bu ilin oktyabr ayının sonunda Azərbaycanın bank sektorunda problemli kreditlərin həcmi 805,3 milyon manata yüksəlib. Rəsmi göstəricilərə əsaslanan məlumatına görə, bu rəqəm ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 14,5% çoxdur. Başqa sözlə, son bir ildə problemli kreditlərin məbləği 102 milyon manat artıb.

Artım xüsusilə ilin əvvəlindən bəri daha kəskin olub. 2024-cü ilin sonunda 655,1 milyon manat olan qeyri-işlək kreditlərin həcmi 10 ay ərzində 150 milyon manatdan çox artaraq 805,3 milyon manata çatıb. Artım əsasən istehlak kreditləri üzrə müşahidə edilib. Belə ki, ötən ilin sonunda 246,3 milyon manat olan istehlak kreditləri üzrə problemli borclar bu ilin oktyabrında 325,8 milyon manat təşkil edib. Bu da 10 ay ərzində 79,5 milyon manatlıq artım deməkdir.

Biznes kreditlərində də yüksəliş qeydə alınıb. Bu kateqoriyada problemli portfel ilin əvvəlindən bəri 72,7 milyon manat artaraq 447,4 milyon manata çatıb. İpoteka kreditləri üzrə isə fərqli dinamika müşahidə olunub. İlin əvvəlində 34 milyon manat olan problemli ipoteka borcları oktyabrda 32,1 milyon manata düşüb.

Qeyri-işlək kreditlərin ümumi kredit portfelində payı cüzi artsa da, tendensiya müsbət deyil. Bu göstərici ilin əvvəlindəki 2,6%-dən oktyabrda 2,7%-ə yüksəlib. Biznes kreditlərində nisbət 2,5%-dən 2,9%-ə, istehlak kreditlərində 2,9%-dən 3,5%-ə qalxıb. İpotekada isə əksinə — 0,8%-dən 0,7%-ə enib.

Qeyd edək ki, qeyri-işlək kreditlər əsas və ya faiz borcu üzrə 90 günü aşan gecikmələri əhatə edir.

“Bütün bu rəqəmlər göstərir ki, bank sektorunda problemli kreditlərin artımı davam edir və həm əhali, həm də biznes subyektləri kredit öhdəliklərini yerinə yetirməkdə getdikcə daha böyük çətinliklərlə üzləşir”, - bunu bank məsələləri üzrə ekspert Əkrəm Həsənov “AzPolitika”ya açıqlamasında bildirib.

Ekspert qeyd edib ki, hazırkı iqtisadi şəraitdə həm vətəndaşların, həm də sahibkarların real gəlirləri azalır. Onun sözlərinə görə, gəlirlərin azalması fonunda xərclərin kəskin artması – xüsusən də qiymətlərin davamlı bahalaşması – insanların maliyyə yükünü ağırlaşdırıb. Nəticədə, çoxları götürdükləri kreditləri vaxtında bağlamaqda çətinlik çəkir.

Ekspert qeyd edib ki, bu tendensiya qarşıdakı dövrdə daha da dərinləşəcək.

Qeyd edək ki, ötən il Azərbaycanda sərəncamda qalan vəsaitin iqtisadi fəal əhalinin hər bir nəfərinə düşən orta aylıq məbləği 1 150 manat olub. Borc yükünün əhalinin sərəncamında qalan gəlirlərinə nisbətinin 18% olması o deməkdir ki, Azərbaycanda ötən il hər bir nəfərin banklara və BOKT-lara orta hesabla 207 manat aylıq borcu olub.

Müqayisə üçün bildirək ki, bu borc 2023-cü ildə 174 manat, 2022-ci ildə 140 manat, 2021-ci ildə 112 manat, 2020-ci ildə isə 93 manat olub.

Açıqlanan məlumatlardan da göründüyü kimi, əhalinin (iqtisadi fəal əhali) banklar qarşısındakı borcları son 4 ildə 2,2 dəfə artıb.

E. Bəyməmmədli

“AzPolitika.info”