Ekspert: Ekoloji fəlakətlər və iqlim dəyişikliyi artıq fors major deyil, strateji idarəetmə məsələsidir

Bakı, 17 noyabr, Səbinə Əlizadə, AZƏRTAC

Son onilliklərdə iqlim dəyişikliyi və ekoloji fəlakətlərin intensivləşməsi artıq yalnız ətraf mühitə təsir göstərən proses kimi deyil, dövlətlərin strateji planlaşdırma və xarici siyasətinin əsas müəyyənedici amillərindən biri kimi dəyərləndirilir. Qlobal səviyyədə müşahidə olunan quraqlıqlar, daşqınlar, ekstremal hava hadisələri və təbii fəlakətlərin artması bir çox ölkələri enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi inkişaf, sosial müdafiə və regional əməkdaşlıq strategiyalarına yenidən baxmağa məcbur edir.

Ekspertlərin fikrincə, ekoloji fəlakətlər yalnız təbiət hadisəsi deyil, həm də siyasi qərarların və idarəetmə mexanizmlərinin yenilənməsini şərtləndirən strateji təhdiddir. Bu reallıq dövlətləri daha dayanıqlı infrastrukturun qurulmasına, yaşıl enerji keçidinin sürətləndirilməsinə və iqlim diplomatiyasının gücləndirilməsinə sövq edir.

Azərbaycan da bu prosesdə özünü qlobal iqlim gündəliyinin fəal iştirakçısı kimi təqdim edərək, həm milli səviyyədə yaşıl enerji strategiyasını inkişafına təkan verir, həm də beynəlxalq təşəbbüslərdə liderlik nümayiş etdirir.

Mövzu ilə bağlı AZƏRTAC-a açıqlamasında Ankara Yıldırım Beyazit Universitetinin Beynəlxalq İqtisadi İnteqrasiya kafedrasının əməkdaşı, iqtisadçı-ekspert Kənan Aslanlı bildirib ki, ekoloji fəlakətlər və iqlim dəyişikliyi prosesi müasir dövrdə, sadəcə, fövqəladə hallar kimi deyil, davamlı şəkildə idarə edilməli olan strateji risklər kimi qiymətləndirilir. Bu istiqamətdə aparılan tədqiqatlar və beynəlxalq hüquqi sənədlər göstərir ki, iqlim dəyişiklikləri dövlətlərin siyasi qərarlarına, iqtisadi prioritetlərinə və hüquqi çərçivələrinə birbaşa təsir edən əsas amillərdən birinə çevrilib.

Onun sözlərinə görə, dövlətlərin strateji planlaşdırması artıq iqlim risklərini nəzərə almağı zəruri edir: “Yeni reallıq hökumətləri məcbur edir ki, infrastrukturun daha dayanıqlı qurulması, təbii ehtiyatlardan istifadə prinsiplərinin dəyişdirilməsi, sığorta və maliyyələşmə mexanizmlərinin gücləndirilməsi kimi məsələləri dövlət siyasətinin tərkib hissəsi etsin”.

Ekspert bildirib ki, bu istiqamətdə qlobal səviyyədə qəbul edilən ən mühüm sənədlərdən biri 2019-cu ildə BMT-nin Fəlakət Riskinin Azaldılması üzrə Üçüncü Qlobal Konfransında qəbul olunmuş Sendai Bəyannaməsidir. Sənəd fəlakətlərin təsirinin artdığını və risklərin mürəkkəbləşdiyini etiraf etməklə yanaşı, yeni hüquqi və institusional çərçivənin yalnız kollektiv səylər nəticəsində həyata keçirilə biləcəyini vurğulayır.

Kənan Aslanlı qeyd edib ki, Azərbaycan neft-qazla zəngin ölkə olmaqla yanaşı, iqlim dəyişikliyi risklərinin yüksək olduğu coğrafiyada yerləşir. Bu səbəbdən, ölkənin beynəlxalq hüquqi sənədlərə uyğun milli uyğunlaşma strategiyasına və sektoral səviyyədə fəaliyyət mexanizmlərinə ehtiyacı var.

“Azərbaycan 2015-ci ildə BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasına uyğun olaraq “Milli səviyyədə Müəyyən edilmiş Töhfələr” (NDC) sənədini hazırlayıb. Ölkəmiz, həmçinin iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə xərclərinin açıqlanması və “yaşıl büdcə” mexanizmlərinin tətbiqi sahəsində təcrübəyə malikdir”, - deyə ekspert vurğulayıb.

O qeyd edib ki, yeni mərhələdə NDC sənədinin təkmilləşdirilməsi, milli uyğunlaşma strategiyasının praktiki tətbiqi, həmçinin iqlim təşəbbüslərinin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı hüquqi çərçivənin gücləndirilməsi Azərbaycanın prioritet istiqamətləri sırasında olmalıdır.

“İqlim dəyişikliyi artıq yalnız ekoloji məsələ deyil, həm də iqtisadi, hüquqi və təhlükəsizlik kontekstində strateji idarəetmə tələb edən prosesdir. Bu səbəbdən, Azərbaycanın adaptasiya siyasəti milli və beynəlxalq səviyyədə daha sistemli şəkildə davam etdirilməlidir”, - deyən Kənan Aslanlı fikrini tamamlayıb.