Əldə edilən nailiyyətlər və gələcək strateji hədəflər

25 noyabr – Kəlbəcər Şəhəri Günü Azərbaycan üçün təkcə xatırlanan bir tarix deyil, həm də müstəqillik dövrümüzün ən parlaq səhifələrindən birinin rəmzidir. Bu günün qeyd olunması hərbi-siyasi qələbəmizin təntənəsi olmaqla yanaşı, işğal dövrünün acı nəticələrinin aradan qaldırılması və bölgənin dirçəldilməsi istiqamətində başlanan böyük quruculuq prosesinin başlanğıcını ifadə edir. Tarixi faktlar göstərir ki, 1930-cu ildə rayon statusu alan Kəlbəcər işğala qədər 53 mindən artıq əhalisi, 1 şəhər, 1 qəsəbə, 145 kənd və 55 inzibati ərazi dairəsi ilə ölkənin ən iri və strateji bölgələrindən biri olmuşdur. Zəngin təbii sərvətlərə malik olan Kəlbəcər kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, sənətkarlıq və ticarət sahələrinin davamlı inkişaf etdiyi mühüm iqtisadi mərkəz kimi formalaşmışdı.

1993-cü il aprelin 2-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin Kəlbəcəri işğal etməsi ölkənin ən faciəli hadisələrindən biri kimi yadda qaldı. Bu işğal nəticəsində yüzlərlə dinc sakin qətlə yetirildi, çox sayda insan əsir götürüldü və bütün əhali öz doğma yurd-yuvalarından didərgin salındı. İşğal illərində təkcə şəhər və kəndlər talan edilmədi, həm də yüzlərlə tarixi-mədəni abidə, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət evləri və digər mühüm obyektlər məqsədli şəkildə dağıdıldı. Zəngin təbii sərvətlər Ermənistan tərəfindən qeyri-qanuni istismar edilərək daşındı. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 822 saylı Qətnaməsi Kəlbəcərin qeyd-şərtsiz azad edilməsini tələb etsə də, rəsmi İrəvan bu beynəlxalq hüquq öhdəliyini kobud şəkildə pozdu.
2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi isə regionun taleyini köklü şəkildə dəyişdi. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyi ilə Azərbaycan Ordusu ölkənin ərazi bütövlüyünü bərpa edərək yeni tarixi mərhələnin əsasını qoydu. Kəlbəcərin mürəkkəb dağlıq relyefi onu həm hərbi əməliyyatlar, həm də ümumi müharibə strategiyası baxımından xüsusi əhəmiyyətli məkana çevirirdi. Murovdağ silsiləsi boyunca yüksəkliklərin nəzarətə götürülməsi düşmənin hərəkət imkanlarını məhdudlaşdırdı və Ermənistan ordusunun logistik təminatını çökdürdü. 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli bəyanatı isə Kəlbəcərin bir güllə belə atılmadan geri qaytarılmasına səbəb oldu və bu, Azərbaycan diplomatiyasının hərbi-siyasi qələbə üzərində qurulmuş mühüm nailiyyəti kimi tarixə düşdü.
Azadlıqdan sonra Kəlbəcərə qayıdan dövlət nümayəndələri, xüsusilə Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyevanın səfərləri bölgənin bərpasına verilən yüksək diqqətin göstəricisidir. Kəlbəcərdə dağıntıların miqyasını şəxsi müşahidə edən dövlət başçısı erməni vandalizminin burada törətdiyi ekoloji, iqtisadi və mədəni cinayətləri dəfələrlə qeyd etmişdir. Bu gün Kəlbəcər “2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planı” əsasında yeni dövrünü yaşayır. Müasir şəhərsalma prinsiplərinə əsaslanan bu plan mərkəzdə orta mərtəbəli binaların, ətraf ərazilərdə isə fərdi evlərin tikintisini, geniş yaşıl zolaqların, məktəblərin, xəstəxanaların, sosial obyektlərin yaradılmasını nəzərdə tutur. Artıq birinci yaşayış kompleksində yüzlərlə ailə məskunlaşıb, yeni mərhələlər üzrə daha çox ailənin qayıdışı planlaşdırılır. Kəndlərdə aparılan bərpa işləri həm turizm, həm kənd təsərrüfatı, həm də sosial inkişaf istiqamətlərində mühüm nəticələr verir.
Kəlbəcərin strateji mövqeyi onun bütün dövrlərdə xüsusi əhəmiyyətə malik olmasına səbəb olmuşdur. Hazırda rayonun həm iqtisadi, həm logistik, həm də enerji potensialı yenidən formalaşdırılır. Toğanalı–Kəlbəcər–İstisu avtomobil yolu və Murovdağ tuneli ölkənin ən irimiqyaslı infrastruktur layihələrindəndir və bu yol regionu əks tərəflərlə birləşdirən əsas magistrala çevrilir. Bununla yanaşı, tikilən su elektrik stansiyaları Kəlbəcərin təmiz enerji mərkəzinə çevrilməsinə imkan yaradır. İşğaldan azad edilmiş bütün ərazilərdə olduğu kimi, Kəlbəcərdə də həyata keçirilən bərpa-quruculuq işləri Azərbaycan dövlətinin gücünü və qətiyyətini nümayiş etdirir. Bu diyar öz qədim tarixinə söykənərək yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur və Böyük Qayıdış Proqramının ən uğurlu nümunələrindən biri kimi formalaşır.

Təvəkkül Əliyev
YAP Şuşa rayon təşkilatının sədri