Əliyevin qətiyyəti ilə İranın dar ağacından asdığı şovinizm müqəvvası

Elçin Aslangil yazır...

Azərbaycan və İran prezidentləri İlham Əliyev və Məsud Pezeşkian tarixi minillərə dayanan ortaq mədəniyyətin iki xalqını biri-birinə necə yaxınlaşdırdılar?

Bu yumşalmanın bir adı var - qan bağı və qarşılıqlı hörmət!

Pezeşkianın yaxın keçmişdə Bakıya səfəri zamanı "Heydər baba" dili ilə İlham Əliyevin və Azərbaycan xalqının ürəyini sərinlətməsi bir dil hadisəsidir. Ortaq dil diplomatiyası şovinizmə qalib gəldi və nəhayətində belə bir dil mənzərəsi ortaya çıxdı:

"Burada bir şir darda qalıb bağırır,

Mürüvvətsiz insanları çağırır".

İndi darda qalıb bağıran "şir"in imdadına yetişən Azərbaycan olacaq.

İqtisadi tərəfdən hər iki ölkənin çıxarları və potensialı böyükdür. Ətrafındakı ölkələrin çoxu ilə heç də yaxşı yola getməyən İran Azərbaycanla olan qonşuluq siyasətinə şovinizm müqəvvasını dar ağacından asaraq yenidən göz gəzdirir.

Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə hücum edərək xidmət rəisini qətlə yetirib, iki əməkdaşı da yaralayan İran vətəndaşı Yasin Hüseynzadənin edam cəzasının yerinə yetirilməsi, sadəcə, diplomatik jest deyil.

Bu, dərin tarixi kökləri olan, zəngin mənəvi irsə söykənən, bir musiqiyə köklənən xalqların barışdırılmasıdır. Zaman-zaman siyasi maraqlar, regionda təsir dairəsi uğrunda mübarizələr, dini və ideoloji fərqlər bu iki xalqı bir-birindən uzaqlaşdırmağa çalışsa da, nəhayət, söz və dil qələbə çaldı.

"Ruhu rəvan olanın günü də firavan olar".

Gördünüzmü dilin hökmünü? O dil ki, kökləri Nizamidən, Füzulidən, Şəhriyardan gəlir. O dil ki, əsrlərdir nəinki ədəbi nümunələr yaratmaqda, həm də qardaşlıq körpüləri salmaqda əsas vasitə olub.

Pezeşkianın Azərbaycan xalqının könlünü "Heydər baba" şeiri ilə oxşaması, sadəcə, poetik bir çıxış deyildi - bu, bir dil hadisəsi, bir mədəni manifest idi. Bu hadisə sübut etdi ki, ortaq dil və mədəniyyət şovinizmin, nifrət ritorikasının, süni sərhədlərin fövqündə dayanır.

Azərbaycan və İranın iqtisadi maraqları və imkanları bir-birini tamamlayır. Azərbaycanın Cənubi Qafqaz və Xəzər hövzəsində strateji mövqeyi, zəngin enerji resursları və inkişaf edən logistika infrastrukturu İranın böyük daxili bazarı və geostrateji mövqeyi ilə sinxronlaşdıqda bu əməkdaşlıq region üçün mühüm dönüş nöqtəsi ola bilər.

İranın qonşuları ilə münasibətləri zaman-zaman gərgin olub. Bu gərginlik fonunda İranın Azərbaycanla olan əlaqələrini yenidən gözdən keçirməsi həm də reallığı qəbul etməsi anlamına gəlir. İran bu gün anlayır ki, Azərbaycan təkcə regional deyil, qlobal əhəmiyyətə malik tərəfdaşdır. Bu gün Azərbaycan bir çox siyasi güclər arasında barışdırıcı tərəf rolunu oynayan aktordur.

Azərbaycan həm də Yeni Kaledoniya kimi etnik və siyasi şovinizmdən əziyyət çəkən xalqlar üçün bir ümid səsi, bir ədalət simvoludur.

İran görür ki, uzun illər müttəfiq hesab etdiyi Ermənistan öz ərazisində ABŞ və digər Qərb qüvvələrinin hərbi varlığına şərait yaradır. Ermənistanın Zəngəzura yad qüvvələri yerləşdirməsi İranın milli təhlükəsizlik və regional sabitlik baxımından ciddi təhdid olaraq qəbul etdiyi addımdır. Bunu başa düşən İran Ermənistanın artıq etibarlı tərəfdaş olmadığını anlayır və bu zaman öz tarixi, mədəni qohumu olan Azərbaycanla yaxınlaşmaq məcburiyyətində qalır.

Bu yaxınlaşma təkcə "Traktur"un İran çempionu olması və ya şovinizmin çökdürülməsi ilə kifayətlənməməlidir. İran Konstitusiyasının 15-ci maddəsini - yəni qeyri-fars xalqların ana dilində təhsil hüququnu - real və effektiv şəkildə həyata keçirməlidir. Dilin rəvanlığı millətin firavanlığıdır.

Bu gün İran Azərbaycan səfirliyinə hücum edən şəxsi cəzalandıraraq hüququn və ədalətin tərəfində olduğunu göstərdi. Hüququ pozanların cəzasını vermək regionda sabitliyin qorunması üçün mühüm addımdır.

Bu dəyişikliklər həm İran, həm də region ölkələri üçün yeni bir ümid dövrü ola bilər. İran artıq Azərbaycanı bir təhlükə kimi yox, dost və tərəfdaş kimi qəbul edir.

İran bu gün şovinizmi - yəni reallıqdan uzaq, başqa xalqlara qarşı üstünlük iddiasında olan zehniyyəti - dar ağacından asdı. Bu gün İran regionda iğtişaş yaradan fitnə-fəsadı dar ağacından asdı. Azından, bu niyyətdə olduğunu nümayiş etdirdi.

İranın həqiqəti dərk etməsi ilə mənim bu həqiqəti dərk etməyim arasında Pezeşkian surətində bir ümid var. İranın həqiqəti qəbul etməsi reallıqdan uzaq düşüncələri inkar etməklə mümkün oldu. Bu inkar isə İlham Əliyev və Məsud Pezeşkian tərəfindən formalaşdırılan, hər iki xalqa səadət gətirəcək yeni bir mərhələnin, regionda sabitliyin, sülhün və tərəqqinin əsasını qoyur.

Bu yaxınlaşma, sadəcə, diplomatik bir jest deyil - bu, yüzilliklərin qoparılmış tellərinin yenidən toxunması, qırılmış könüllərin yenidən birləşməsi deməkdir. Bu gün regionun yeganə yolu - şovinizmi, fitnə-fəsadı, nifrəti dar ağacından asıb, ədaləti, dostluğu yaşatmasıdır.

Bunu da xüsusi olaraq qeyd etmək lazımdır ki, İran-Azərbaycan münasibətlərində İlham Əliyevin qətiyyəti və cəsarəti böyük rol oynadı. Prezident İlham Əliyev mükəmməl siyasi təfəkkürü ilə İrana sübut etdi ki, regionun mizan-tərəzisi Azərbaycandır! Bunu dərk etmək bu qədərmi çətindir, əziz rusiyalı və iranlı cənablar?

Rusiyalı cənablar demişkən, indi İlham Əliyev növbəti jesti Putindən gözləyir və bu jest mütləq olacaq. Olmalıdır da! Çünki Prezident İlham Əliyevin qətiyyəti ilə İranın dar ağacından asdığı şovinizm müqəvvasını hamı gördü.

Nə qədər ki gec deyil, tövbə edin, cənablar...