Icma.az
close
up
RU
Menu

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Elmin ən böyük sirri: Kainat sonsuzdur, yoxsa sonu var?

Elmin ən böyük sirri: Kainat sonsuzdur, yoxsa sonu var?

Qaynarinfo portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

"Kainat sonsuzdurmu?" sualı, insanlığın verə biləcəyi ən fundamental suallardan biridir. Təəssüf ki, bu suala hazırkı ən dürüst cavab "bilmirik” ifadəsi ilə yekunlaşır. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, kainat haqqında çox şey öyrənsək də, alimlər hələ də gördüyümüz kosmosun xaricindəki məkanın sonsuzadək davam edib-etmədiyini, yoxsa qəribə şəkildə öz ətrafına qapanan sonlu bir quruluşa sahib olub-olmadığını müəyyənləşdirə bilməyiblər.

Bununla belə, bir neçə məntiqli nəzəriyyə mövcuddur. Bu nəzəriyyələrin bir hissəsi kainatın həqiqətən sonsuz olduğunu və heç bir sərhəd tanımadan yayıldığını iddia edir. Digərləri isə kənarı olmayan, lakin yenə də sonlu bir kainat modelinə üstünlük verir.

Tədqiqatçılar güclü müşahidələrə və nəzəri irəliləyişlərə baxmayaraq, qəti cavabın bizim çatmayacağımız bir yerdə ola biləcəyini vurğulayırlar. Kainatın sonlu olub-olmadığını dəqiq bilməsək də, müşahidə edilə bilən kainat və ən uzaq qalaktikalar haqqında əldə olunan bilgilər bizi müəyyən istiqamətə yönəldir. Ancaq bu suala heç vaxt tam cavab verə bilməyəcəyimizi də qəbul etməliyik.

Qəti bildiyimiz yeganə fakt, müşahidə edə bildiyimiz kainatın sonlu olduğudur. İşıq sürəti məhdud olduğu və kainatın davamlı şəkildə genişləndiyi üçün yalnız müəyyən bir "üfüq” nöqtəsinə qədər görə bilirik. Böyük Partlayışdan bəri genişlənmə davam edir: qalaktikalar bir-birindən uzaqlaşır və aralarındakı məsafə artdıqca ayrılma sürəti də artır.

Kainatın genişlənməsini təsvir etmək üçün səthində nöqtələr olan bir şar təsəvvür etmək olar. Şarı şişirdikcə, hər nöqtə digər nöqtələrdən uzaqlaşır. Şar böyüdükcə, aralarındakı məsafə də artır. Bu bənzətmə məkanın necə gərildiyini və qalaktikaların bir-birindən necə ayrıldığını göstərir.

Bununla belə, kainatın formasının, kənarlarının olub-olmadığının və ya sonsuzadək uzanıb-uzanmadığının cavabı hələlik məlum deyil. Mövcud ölçmələr kosmik əyriliyin sıfıra yaxın olduğunu və məkanın düz olduğunu göstərir. Ancaq bu, kainatın disk formasına malik olduğu mənasına gəlmir. Kosmologiyada, düz bir kainatda yan-yana buraxılmış iki lazer şüası milyardlarla il sonra belə nə birləşər, nə də bir-birindən ayrılar.

Kainatın düz olması onun sonsuz və ya sonlu olduğu barədə qəti fikir vermir, lakin iki əsas ehtimalı göstərir. Əgər kainat sonsuz bir kağız səthi kimi düz uzanırsa, bu, həqiqətən sonsuz olduğunu göstərir. Lakin kainat torus (halqa) formasında da düz ola bilər ki, bu halda o, kənarsız olsa belə, yenə də sonlu bir quruluşa sahib olmuş olur.

Müşahidə etdiyimiz düz geometriya, həm sonlu, həm də kənarsız bir topologiya ehtimalını istisna etmir. Hazırkı müşahidə dəqiqliyi isə bu iki ssenarini bir-birindən ayırmaq üçün kifayət etmir.

Kozmik müşahidələrdəki böyük nailiyyətlərə baxmayaraq, kainatın sonsuzmu, yoxsa sadəcə inanılmaz dərəcədə böyükmü olduğunu müəyyənləşdirmək qabiliyyətimiz məhduddur. Teorik sahədə astrofizikçilər arasında da bu barədə vahid fikir yoxdur: bəziləri sonsuz kainat modelini, bəziləri isə qəribə topologiyaya malik sonlu modeli müdafiə edir. İşləri daha da mürəkkəbləşdirən çoxlu kainat nəzəriyyəsidir.

Biz kainatın yalnız kiçik bir hissəsini müşahidə edə bildiyimiz üçün bütün kainat haqqında verilən hər bir nəticə test olunması mümkün olmayan ekstrapolyasiyaya əsaslanır. Kainatı yenidən "işə sala” bilmirik, nə də kosmik ölçüdə nəzarətli təcrübələr aparmaq mümkündür. Bu isə üfüqümüzün o tərəfində nə olduğu, məkanın necə bağlandığı, kənarların mövcud olub-olmadığı, zamanın və məkanın sonsuzadək davam edib-etmədiyi kimi sualların cavabsız qala biləcəyini göstərir.

Son olaraq, kainat o qədər böyük ola bilər ki, sonlu olsa belə, onu sonsuzdan ayırmaq heç vaxt mümkün olmasın. Əgər müəyyən mənada sonsuzdursa, sərhəd haqqında heç bir iz də görə bilməyəcəyik. Hər iki halda, bu sual eksperimental imkanlarımızı üstələyir.

Aydın

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:134
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 30 Noyabr 2025 23:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see267

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see265

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see247

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see243

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see240

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see227

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see223

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see219

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see218

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see215

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see212

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see210

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see206

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see206

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see204

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see189

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see185

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see184

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see179

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri