Ən sirli dünyalardan biri: Kainatda biz təkik?

Minilliklərdir ki, bəşəriyyət ən fundamental suallardan birin cavab axtarır: 

Yerdən kənarda həyat varmı? İndiyə qədər həyatın mövcud olduğu bildiyimiz yeganə planet bizim planetimizdir. 

Lakin müasir teleskoplar və kosmik missiyalar alimləri tədricən bir cavaba yaxınlaşdırır.

“Cebheinfo.az” xəbər verir ki, hətta həyatın özündə də hələ də vahid, universal tərif yoxdur. Lakin yerdənkənar orqanizmləri axtarmaq üçün elm adamlarının bütün mümkün formalarda həyatı nədən ibarət olduğunu dəqiq bilmələrinə ehtiyac olmaya bilər. 

Bioloji aktivliyi göstərən əlamətləri aşkar etmək kifayətdir. Sadə dillə desək, bu gün astrobioloqların əsas məqsədi yadplanetlilərin özlərini deyil, onların mövcudluğunun izlərini tapmaqdır.

Yerdənkənar həyatı harada axtarmaq olar?

Axtarış yalnız uzaq ulduzlarla məhdudlaşmır. Alimlər, həmçinin Günəş Sistemimizdəki obyektləri nəzərdən keçirirlər.

Mars aparıcı namizədlərdən biri olaraq qalır. Bu gün planet soyuq və cansız görünür, lakin milyardlarla il əvvəl onun səthində çaylar, göllər və potensial olaraq mikrob həyatı üçün uyğun şərait mövcud idi.

NASA-nın “Perseverance” roveri bir vaxtlar gölün yerləşdiyi qədim Jezero kraterini araşdırır. 2024-cü ildə rover "Sapphire Canyon" adlandırılan qaya nümunəsi topladı. 

Tədqiqatçılar potensial bioimzaları - qədim mikrob həyatı ilə əlaqəli ola biləcək işarələri aşkar etdiklərini bildirdilər. Lakin onlar vurğulayırlar ki, bu, Marsda orqanizmlərin mövcudluğunu sübut etmir, əksinə, daha çox tədqiqat təklif edir.

NASA-nın başqa bir roveri olan “!Curiosity” əvvəllər Gale kraterindən qayalarda böyük üzvi molekullar kəşf etmişdi. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, qeyri-bioloji proseslər aşkar edilmiş üzvi birləşmələrin sayını tam izah edə bilməz, baxmayaraq ki, bu maddələrin mənşəyi elmi müzakirə mövzusu olaraq qalır.

Başqa bir ümidverici hədəf Yupiterin buzlu peyki olan “Europa”dır. Alimlər hesab edirlər ki, onun kilometrlərlə qalınlığında buzlu qabığının altında maye su ilə dolu geniş okean gizlənir. 

2030-cu ildə NASA, buzun tərkibini və bu dünyada yaşayış üçün mümkün əlamətləri öyrənəcək “Europa Clipper” kosmik gəmisindən istifadə edərək ətraflı tədqiqata başlamağı planlaşdırır.

Bilmədiyimiz həyat haradadır?

Yerüstü orqanizmlərin axtarışı, əsasən Yer nümunələri ilə istiqamətləndirilməyimizlə çətinləşir. Lakin Kainatdakı həyat tamamilə fərqli ola bilər.

Yer üzündə ekstremal şəraitdə yaşaya bilən orqanizmlər mövcuddur: turşulu göllərdə, Antarktidanın buzlu səhralarında və okeanın dərinliklərində, qızmar hidrotermal dəliklərin yaxınlığında.

Bu canlılara ekstremofillər deyilir. Onlar alimlərə həyat üçün şəraitin nə qədər müxtəlif ola biləcəyini göstərir. Əgər orqanizmlər əvvəllər tamamilə yaşayış üçün yararsız hesab edilən yerlərdə yaşaya bilirlərsə, bəlkə də digər planetlərdə də bu gün qeyri-mümkün görünən həyat formaları mövcuddur.

Bu günə qədər alimlər qalaktikamızda 5800-dən çox ekzoplanetin mövcudluğunu təsdiqləyiblər. Lakin bu, mümkün sayın yalnız kiçik bir hissəsidir: digər ulduzların ətrafındakı planetlərin ümumi sayı trilyonlarla ola bilər.

Həyat axtarışı üçün ən perspektivli olanları müəyyən etmək üçün elm adamları "yaşayış zonası" anlayışından istifadə edirlər.Bu, temperaturun planetin səthində maye suyun mövcudluğuna imkan verə biləcəyi bir ulduz ətrafındakı bölgədir. Lakin təkcə bu zona həyatın mövcudluğuna zəmanət vermir.

Planet uyğun ölçüdə olmalı, sabit atmosferə malik olmalı və ulduzu potensial biosferi məhv edə biləcək çox güclü radiasiya partlayışları yaymamalıdır.

Beləliklə, yaşayış zonası yalnız ilk filtrdir və bizə daha çox araşdırma üçün ən maraqlı hədəfləri seçməyə imkan verir.

K2-18 b: Ən sirli dünyalardan biri

Alimlər üçün ən maraqlı obyektlərdən biri Yerdən təxminən 124 işıq ili məsafədə yerləşən K2-18 b ekzoplanetidir. Bu super Yer bizim planetimizdən təxminən doqquz dəfə böyük bir planetdir. Qırmızı cırtdan ətrafında fırlanır və maye suyun nəzəri olaraq mövcud ola biləcəyi bir zonada yerləşir.

2019-cu ildə “Habbl” kosmik teleskopu atmosferində su buxarını aşkar etdi. O, bu tip potensial yaşayış üçün yararlı bir planet üçün bir ilk idi.

Daha sonra “James Webb” kosmik teleskopu K2-18 b atmosferində metan və karbon qazı da daxil olmaqla karbon tərkibli molekullar aşkar etdi. Daha da maraqlısı, əsasən Yer kürəsində dəniz fitoplanktonu tərəfindən yayılan bir maddə olan dimetil sulfidin aşkarlanması idi.

Lakin alimlər bunun hələ həyatın sübutu olmadığını vurğulayırlar. Bu maddələrin mənşəyi ilə bağlı digər mümkün izahları istisna etmək üçün əlavə məlumatlara ehtiyac var.

Xəzər
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: dünya kainat

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin