Icma.az
close
up
RU
Ərdoğanın sözləri ilə dünyanı silkələyən elan: Səssiz şəkildə etdilər, Davosda ortaya çıxdı

Ərdoğanın sözləri ilə dünyanı silkələyən elan: Səssiz şəkildə etdilər, Davosda ortaya çıxdı

Icma.az bildirir, GlobalInfo saytına əsaslanaraq.

Kanadanın Baş naziri Mark Karni Davosda çıxışı zamanı Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın “Masada deyiliksə, menyudayıq” ifadəsini dilə gətirərək xəbərdarlıq edib. Karni köhnə qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizamın artıq dağıldığını, hazırda baş verənlərin keçid yox qırılma nöqtəsi olduğunu və nostalgiya yaşamağın, yas tutmağın mənasının olmadığını bildirib.

Baş nazirin sözləri ABŞ Prezidenti Donald Trampın və bir sıra dünya liderlərinin də iştirakı “Sülh Şurası Nizamnaməsi”nin imzalanması fonunda diqqət çəkib.

Sözügedən sənədinin imzalanmasına köhnə nizamın dağılması mərasimi kimi baxıla bilərmi?

Globalinfo.az-a danışan siyasi şərhçi Elnur Ənvəroğlu deyib ki, əslində Mark Karni Davosda səsləndirdiyi “əgər masada deyiliksə, menyudayıq” ifadəsi ilə sadəcə ritorik bir sitat gətirmədi, o, beynəlxalq sistemin keçdiyi mərhələyə çox sərt və ayıq bir diaqnoz qoydu:

“Kanadalı baş nazir Prezident Ərdoğanın məşhur kəlamını xatırladaraq demək istədi ki, artıq beynəlxalq münasibətlərdə neytral qalmaq, prosesləri kənardan izləmək, yaxud “qaydalar bizi qoruyar” illüziyası ilə yaşamaq mümkün deyil. Yəni bir sözlə desək, qlobal nizam dəyişmir, o, qırılır.

Diqqət etmisinizsə, Karni xüsusilə vacib bir fərqi vurğuladı – “bu, tədrici keçid deyil, struktur sarsıntısıdır”. Yəni 1990-cı illərdən bəri mövcud olan “qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizam”ın təkamülü ilə yox, onun funksional iflası ilə üz-üzəyik. Məsələn, ABŞ-ın öz maraqlarını daha açıq və birtərəfli şəkildə irəli sürməsi, Avropa İttifaqının (Aİ) strateji subyekt deyil, reaktiv obyektə çevrilməsi, beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi və təhlükəsizlik mexanizmlərinin – daha açıq desək, bildiyimiz BMT-dən tutmuş ATƏT-ə qədər – real təsir gücünü itirməsi bu qırılmanın əsas əlamətləridir.

Belə bir reallıq fonunda baş nazir “nostalgiya ilə məşğul olmağın” təhlükəli olduğunu deyərkən, əslində Qərb elitalarını illərlə özlərini aldatdıqları rahat zonanı tərk etməyə çağırırdı.

Bu baxımdan, Davosda “Sülh Şurasının Nizamnaməsi”nin imzalanması sıradan diplomatik hadisə kimi yox, köhnə beynəlxalq nizamın simvolik vida mərasimi kimi də oxuna bilər. Sənədin mahiyyəti təkcə sülh təşəbbüslərinin institusionallaşdırılması deyil, həm də mövcud mexanizmlərin – məsələn, BMT Təhlükəsizlik Şurasının və klassik kollektiv təhlükəsizlik modellərinin – real münaqişələri idarə etməkdə aciz qaldığını dolayısı ilə etiraf edir. Bir sözlə, yeni platformaların yaradılması köhnələrin işləmədiyini səssiz şəkildə təsdiqləyir”.


Elnur Ənvəroğlu

Siyasi şərhçi bildirib ki, Karninin mesajının mərkəzində duran əsas məsələ gücün yenidən paylanmasıdır:

“Qaydalar artıq gücü tənzimləmir. Əksinə, güc qaydaları diktə edir. Hətta Prezident İlham Əliyev də çıxışlarında bu barədə vurğulayıb. Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə nəzarətdən çıxan eskalasiya, Qırmızı dəniz və Tayvan ətrafında artan gərginlik göstərir ki, beynəlxalq hüquq yalnız onu tətbiq edə bilən aktorun olduğu yerdə yaşayır. Digər hallarda isə kağız üzərində qalır. “Masada olmaq” ifadəsi məhz bunu nəzərdə tutur: qərarların qəbul edildiyi məkanda yerin yoxdursa, qərarın obyektinə çevrilirsən.

Fikrimcə, Kanada kimi orta güclər üçün bu xəbərdarlıq xüsusilə əhəmiyyətlidir. Karni əslində təkcə Ottavaya yox, bütün “siesta rejiminə qalmış Qərb”ə mesaj verirdi. Yəni təhlükəsizlik zəmanətləri avtomatik deyil, iqtisadi və hərbi çəkisi olmayan dövlətlər isə yeni dünyada sürətlə marjinallaşmaya məruz qala bilər. Bu, həm də Avropa üçün bir güzgüdür. Brüssel hələ də normativ güc anlayışına sığınıb, amma həqiqət budur ki, real güc alətləri olmadan bu anlayış getdikcə boş şüara çevrilir.

Qısası, “Sülh Şurasının Nizamnaməsi”ni köhnə nizamın dəfn mərasimi kimi qəbul etmək müəyyən mənada haqlıdır. Amma bu, sükutla keçirilən bir mərasimdir. Heç kim açıq şəkildə “beynəlxalq nizam öldü” demir, lakin hamı onun artıq işləmədiyini bilir. Karni də məhz bunu açıq dillə ifadə edən nadir liderlərdən biri oldu”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:223
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 24 Yanvar 2026 08:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see356

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see329

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see306

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see274

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see269

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see260

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see256

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see247

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see242

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see241

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see241

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see237

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see233

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see231

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see224

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see221

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see217

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see212

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see210

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see206
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri