Icma.az
close
up
RU
Ərdoğanın sözləri ilə dünyanı silkələyən elan: Səssiz şəkildə etdilər, Davosda ortaya çıxdı

Ərdoğanın sözləri ilə dünyanı silkələyən elan: Səssiz şəkildə etdilər, Davosda ortaya çıxdı

Icma.az bildirir, GlobalInfo saytına əsaslanaraq.

Kanadanın Baş naziri Mark Karni Davosda çıxışı zamanı Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın “Masada deyiliksə, menyudayıq” ifadəsini dilə gətirərək xəbərdarlıq edib. Karni köhnə qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizamın artıq dağıldığını, hazırda baş verənlərin keçid yox qırılma nöqtəsi olduğunu və nostalgiya yaşamağın, yas tutmağın mənasının olmadığını bildirib.

Baş nazirin sözləri ABŞ Prezidenti Donald Trampın və bir sıra dünya liderlərinin də iştirakı “Sülh Şurası Nizamnaməsi”nin imzalanması fonunda diqqət çəkib.

Sözügedən sənədinin imzalanmasına köhnə nizamın dağılması mərasimi kimi baxıla bilərmi?

Globalinfo.az-a danışan siyasi şərhçi Elnur Ənvəroğlu deyib ki, əslində Mark Karni Davosda səsləndirdiyi “əgər masada deyiliksə, menyudayıq” ifadəsi ilə sadəcə ritorik bir sitat gətirmədi, o, beynəlxalq sistemin keçdiyi mərhələyə çox sərt və ayıq bir diaqnoz qoydu:

“Kanadalı baş nazir Prezident Ərdoğanın məşhur kəlamını xatırladaraq demək istədi ki, artıq beynəlxalq münasibətlərdə neytral qalmaq, prosesləri kənardan izləmək, yaxud “qaydalar bizi qoruyar” illüziyası ilə yaşamaq mümkün deyil. Yəni bir sözlə desək, qlobal nizam dəyişmir, o, qırılır.

Diqqət etmisinizsə, Karni xüsusilə vacib bir fərqi vurğuladı – “bu, tədrici keçid deyil, struktur sarsıntısıdır”. Yəni 1990-cı illərdən bəri mövcud olan “qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizam”ın təkamülü ilə yox, onun funksional iflası ilə üz-üzəyik. Məsələn, ABŞ-ın öz maraqlarını daha açıq və birtərəfli şəkildə irəli sürməsi, Avropa İttifaqının (Aİ) strateji subyekt deyil, reaktiv obyektə çevrilməsi, beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi və təhlükəsizlik mexanizmlərinin – daha açıq desək, bildiyimiz BMT-dən tutmuş ATƏT-ə qədər – real təsir gücünü itirməsi bu qırılmanın əsas əlamətləridir.

Belə bir reallıq fonunda baş nazir “nostalgiya ilə məşğul olmağın” təhlükəli olduğunu deyərkən, əslində Qərb elitalarını illərlə özlərini aldatdıqları rahat zonanı tərk etməyə çağırırdı.

Bu baxımdan, Davosda “Sülh Şurasının Nizamnaməsi”nin imzalanması sıradan diplomatik hadisə kimi yox, köhnə beynəlxalq nizamın simvolik vida mərasimi kimi də oxuna bilər. Sənədin mahiyyəti təkcə sülh təşəbbüslərinin institusionallaşdırılması deyil, həm də mövcud mexanizmlərin – məsələn, BMT Təhlükəsizlik Şurasının və klassik kollektiv təhlükəsizlik modellərinin – real münaqişələri idarə etməkdə aciz qaldığını dolayısı ilə etiraf edir. Bir sözlə, yeni platformaların yaradılması köhnələrin işləmədiyini səssiz şəkildə təsdiqləyir”.


Elnur Ənvəroğlu

Siyasi şərhçi bildirib ki, Karninin mesajının mərkəzində duran əsas məsələ gücün yenidən paylanmasıdır:

“Qaydalar artıq gücü tənzimləmir. Əksinə, güc qaydaları diktə edir. Hətta Prezident İlham Əliyev də çıxışlarında bu barədə vurğulayıb. Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə nəzarətdən çıxan eskalasiya, Qırmızı dəniz və Tayvan ətrafında artan gərginlik göstərir ki, beynəlxalq hüquq yalnız onu tətbiq edə bilən aktorun olduğu yerdə yaşayır. Digər hallarda isə kağız üzərində qalır. “Masada olmaq” ifadəsi məhz bunu nəzərdə tutur: qərarların qəbul edildiyi məkanda yerin yoxdursa, qərarın obyektinə çevrilirsən.

Fikrimcə, Kanada kimi orta güclər üçün bu xəbərdarlıq xüsusilə əhəmiyyətlidir. Karni əslində təkcə Ottavaya yox, bütün “siesta rejiminə qalmış Qərb”ə mesaj verirdi. Yəni təhlükəsizlik zəmanətləri avtomatik deyil, iqtisadi və hərbi çəkisi olmayan dövlətlər isə yeni dünyada sürətlə marjinallaşmaya məruz qala bilər. Bu, həm də Avropa üçün bir güzgüdür. Brüssel hələ də normativ güc anlayışına sığınıb, amma həqiqət budur ki, real güc alətləri olmadan bu anlayış getdikcə boş şüara çevrilir.

Qısası, “Sülh Şurasının Nizamnaməsi”ni köhnə nizamın dəfn mərasimi kimi qəbul etmək müəyyən mənada haqlıdır. Amma bu, sükutla keçirilən bir mərasimdir. Heç kim açıq şəkildə “beynəlxalq nizam öldü” demir, lakin hamı onun artıq işləmədiyini bilir. Karni də məhz bunu açıq dillə ifadə edən nadir liderlərdən biri oldu”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:211
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 24 Yanvar 2026 08:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see300

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see292

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see256

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see244

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see242

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see241

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see238

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see229

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see225

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see223

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see219

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see201

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see201

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see199

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see198

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see194

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see192

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see190

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see182

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri