Ermənilər üçün seçim anı: ya Moskvanın çətiri altındakı bataqlığa, ya da...

Erməni ekspert: “1998-2018-ci illərin ağır dərslərini öyrənmiş bir xalq keçmişin təkrarlamasına imkan verə bilməz”

Bu ilin iyun ayında keçirilməsi nəzərdə tutulan parlament seçkilərində gərginlik yaşanacağı ilə bağlı gözləntilər hər gün artmaqdadır. Ermənistanda uzun illər hakimiyyətdə olmuş, hazırda müxalifətdəki qüvvələrlə Baş nazir Nikol Paşinyanın “Mülki Müqavilə” Partiyası arasında mübarizədə hazırkı hakim qüvvələrin qalib gələcəyi ehtimalı yüksəkdir. Amma Rusiyaya bağlı müxalif qüvvələr də seçkilərə aktiv hazırlaşırlar. Bu radikal qüvvələrin seçkilərin nəticələrini tanımayacağı, Ermənistanda terror-təxribatlara əl atacaqları barədə mülahizələr də rəli sürülür. Erməni ekspertlər bildirirlər ki, keçmiş prezident Robert Köçəryanın rəhbərlik etdiyi Rusiyayönümlü qüvvələrdən əlavə, Moskva tərəfindən yetişdirilən və üzə çıxarılan yeni qüvvələr də mövcuddur ki, bütün bunlar ölkədə gərginliyin artacağını proqnozlaşdırmağa imkan verir.

Erməni analitik Tevos Arşakyan hesab edir ki, iyunda keçiriləcək parlament seçkiləri sadəcə növbəti siyasi kampaniya deyil, daha çox, ciddi daxili seçimdir. Ekspert yazdığı analitik məqaləsində qeyd edib ki, “bir sıra böhranlardan, hərbi çevrilişlərdən və ağrılı ruh axtarışlarından sonra cəmiyyət ölkənin hansı istiqamətdə hərəkət etməli olduğu” sualına cavab verməli olacaq: “Sual budur: institutların yenilənməsinə və müstəqilliyin tədricən möhkəmləndirilməsinə, yoxsa keçmiş onilliklərdən tanış olan əvvəlki hakimiyyət konfiqurasiyasının bərpasına doğru? Ermənistanda iyun ayında keçiriləcək parlament seçkiləri ölkənin səkkiz ildir ki, qaçmaq üçün mübarizə apardığı sistemə qayıtmaq, yoxsa nəhayət oliqarxik tiraniya və xarici diktələr fəslinə əlvida demək üçün qərar verməli olduğu bir dönüş nöqtəsidir. Dediklərim sadəcə sözlər və ya ictimaiyyəti qorxutmaq cəhdləri deyil.  Axı artıq məlumdur ki, həmin çox qəddar nizamı simvolizə edən şəxslər - ikinci prezident Robert Köçəryan, eləcə də oliqarxlar Qaqik Tsarukyan və Samvel Karapetyan - parlament seçkilərində iştirak etmək niyyətindədirlər. Onların ittifaqı təsadüf və ya müvəqqəti taktiki manevr deyil, qisas cəhdidir”.

“Bir çox ölkədə və cəmiyyətlərdə keçmişi ideallaşdırmaq adi haldır. Məsələn, Ermənistanda bəziləri hələ də SSRİ dövrünə nostalji ilə baxırlar. Lakin ağlı başında olan birinin Köçəryanın hakimiyyətini ideallaşdırması ehtimalı azdır. Onun hakimiyyəti dövründə Ermənistan nəinki inkişaf etdi, sadəcə olaraq, sağ qaldı. İqtisadiyyat hökumətə yaxın kiçik bir iş adamı dairəsi tərəfindən idarə olunurdu, rəqabət boğulurdu və əsas sektorlar sədaqətə əsasən bölüşdürülürdü. Kiçik və orta ölçülü müəssisələr daimi təzyiq altında idi, mühacirət artdı və sosial təbəqələşmə dərinləşdi”, - deyə Arşakyan xatırladıb.

Erməni analitik qeyd edib ki, Köçəryanın dövründə dövlət sosial inkişafın aləti kimi deyil, elit maraqlara xidmət edən bir mexanizm kimi fəaliyyət göstərib: “Məhz o zaman siyasi hakimiyyətin və böyük biznesin vahid korrupsiyalaşmış bir quruluşda birləşdiyi model möhkəmləndi. Nəticədə, ölkə 20 il ərzində plutokratiya tərəfindən idarə olundu. Yeri gəlmişkən, Qaqik Tsarukyan, PR menecerlərinin ən yaxşı səylərinə baxmayaraq, bu sistemin ən görkəmli faydalananlarından biridir. Onun siyasi fəaliyyəti həmişə genişlənən biznes təsirləri ilə müşayiət olunurdu və partiya layihələri iqtisadi strategiyaların davamına çevrilirdi. Samvel Karapetyana gəldikdə isə, o Rusiya iqtisadi mühitinə dərin inteqrasiya olunmuş kapitalı təmsil edir. Onun maliyyə resursları Rusiya hökuməti və korporativ strukturları ilə sıx əlaqələrdə formalaşır və gücləndirilirdi. Və məhz bu kapital hazırda Ermənistanın dövlət siyasətinə birbaşa təsir göstərməyə çalışır”.

“Heç bir illüziyaya qapılmağa ehtiyac yoxdur: söhbət "tərəfdaşlıq" və ya "balans"dan getmir. Söhbət asılılıq modelinə qayıtmaqdan gedir. Rusiya indi postsovet məkanı üzərində nəzarətini gücləndirməyə açıq şəkildə çalışır və bunu etmək üçün ona sadiq siyasi xadimlər lazımdır. Köçəryan, Tsarukyan və Karapetyan ətrafında birləşən qüvvələr obyektiv olaraq bu maraqlara xidmət edir. Onların hakimiyyətə gəlməsi Ermənistanın suverenliyinin möhkəmləndirilməsi demək deyil, əksinə, strateji güzəştlər yolu ilə onun aşınması demək olardı”, - deyə ekspert deyib.

Arşakyan bildirib ki, burada ən gülməli məqam Samvel Karapetyanın ətrafının Köçəryana yaxın əlaqələrindən uzaqlaşmağa çalışmasıdır: “Onlar müstəqil bir qüvvə olduğunu və ikinci prezidentlə heç bir əlaqəsi olmadığını iddia edir. Amma biz amneziyadan əziyyət çəkmirik və hər şeyi yaxşı xatırlayırıq. 2020-ci ildə Köçəryanın azadlığa buraxılması üçün iki milyard dram girov qoyulduğu zaman diqqət çəkən bir hadisə baş verdi. O vaxtlar Rusiya ilə əlaqəsi olan böyük bizneslərin nümayəndələri, xüsusən də Samvel Karapetyan keçmiş prezidentə maliyyə dəstəyi göstərməyə hazır olduqlarını nümayiş etdirirdilər. Bu, sadəcə həmrəylik jesti deyildi - bir tərəfdən, böyük biznesə ən böyük rahatlıq verən bir insanın hakimiyyətə qayıtması ehtimalı halında gələcəyə qoyulan bir investisiya idi, digər tərəfdən, həm Köçəryanın, həm də Karapetyanın fəaliyyət göstərdiyi və fəaliyyət göstərməyə davam etdiyi Kreml kuratorlarının göstərişi idi. Bu fonda guya təmasda olmamaq iddiaları sadəlövh görünür. “Güclü Ermənistan” Partiyasının nümayəndəsi Narek Karapetyan "Azadlıq" radiosunda Köçəryanla heç vaxt görüşmədiyini iddia etsə də, bu, çox az şey dəyişir. Siyasətdə vacib olan şəxsi əlaqələr deyil, maraqların yaxınlaşması və resursların koordinasiyasıdır. Və burada gördüyümüz şey məhz budur - maliyyə, media və təşkilati resursların bir məqsədlə birləşdirilməsi: dövlət üzərində nəzarəti bərpa etmək”.

“Əgər bu ittifaq uğurlu olarsa, Ermənistan yenidən dar bir dairənin maraqlarına uyğun və Moskvaya diqqət yetirərək qərarların qəbul edildiyi bir əraziyə çevrilmək riski ilə üzləşir. Bu, institusional yenilənmə cəhdlərinin azaldılması, oliqarxik strukturların təsirinin güclənməsi və xarici asılılığın möhkəmlənməsi demək olacaq. 1998-2018-ci illərin ağır dərslərini öyrənmiş bir xalq keçmişin təkrarlamasına imkan verə bilməz. Bu günkü sual olduqca aktualdır. Diktatorlar, oliqarxlar və Moskvanın əlaltıları tərəfindən idarə olunan bir dövləti yenidən görmək istəyirikmi? Parlamentin başqasının iradəsini həyata keçirmək üçün bir vasitəyə çevrilməsini istəyirikmi? Sosial ədalətsizliyin norma, mühacirətin isə yüz minlərlə vətəndaş üçün yeganə seçim hesab edildiyi bir dövrə qayıtmaq istəyirikmi? Qarşıdan gələn seçkilər suverenlik və kukla rolunun, inkişaf və durğunluğun, gələcək və keçmişin bərpası arasında bir seçimdir. Və əvvəlki sistemlə əlaqəli, xarici təsir mərkəzlərinə yönəlmiş qüvvələrin ölkənin taleyini bir daha müəyyən etməsinə icazə verib-verməyəcəyi seçicinin özündən asılıdır”, - deyə analitik yekunlaşıb.