Ermənistan KTMT ilə vidalaşır?

Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) Qırğızıstanda keçirilən sammiti Ermənistanın iştirakı olmadan baş tutub. İrəvan hələ də təşkilatdakı statusu ilə mübarizə aparır. Bəziləri faktiki geri çəkilmə haqqında danışır, bəziləri isə vaxt ayırmağı təklif edir. Yekun qərar çox güman ki, Ermənistan və Azərbaycan sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra veriləcək.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Nezavisimaya qazeta” yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
Rusiya prezidenti Vladimir Putin bəyan edib ki, İrəvan bütün qərarları dəstəkləyir və özünü KTMT-nin üzvü hesab edir, lakin hazırda tədbirlərdə iştirakdan çəkinir. "Bu, onların seçimidir", - Putin vurğulayıb.
Ümumilikdə sammit iştirakçıları kollektiv müdafiə mexanizmlərinin gücləndirilməsi, təşkilat ölkələri arasında təhlükəsizlik sahəsində qarşılıqlı əlaqələrin təkmilləşdirilməsi, hərbi-siyasi əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı 10-dan çox sənəd imzalayıblar. Onlar, həmçinin Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh danışıqlarını alqışlayan bəyannamə qəbul ediblər.
“Biz Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında fəal dövlətlərarası dialoqu məmnunluqla qeyd edirik. Hərtərəfli nizamlanmanın və tərəflər arasında qeyd-şərtsiz sülh müqaviləsinin tezliklə bağlanmasının tərəfdarıyıq", - sənəddə deyilir.
Buna baxmayaraq, Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini Mnatsakan Safaryan təsdiqləyib ki, İrəvan qərarların və sənədlərin qəbulunda iştirak etmir, lakin buna mane olmur.
Nazir müavini KTMT-dən çıxmaq məsələsinin nazirliyin gündəmində olub-olmaması ilə bağlı sualı cavablandırıb: "Bizim qarşımıza hələlik bu tapşırıq qoyulmayıb. Belə bir inkişaf olarsa, hamı bundan xəbər tutacaq".
Eyni zamanda, Safaryan vurğulayıb ki, Ermənistan xarici siyasətini öz maraqları əsasında və inkişaf edən situasiyaya uyğun aparır. "Həm diversifikasiya, həm də balanslaşdırma siyasəti elan edilib. Ermənistan qərarlar qəbul edir və əlavə məlumat olarsa, sizə deyəcəyik", - diplomat bildirib.
Öz növbəsində, Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyan İrəvanın KTMT-dən “səmərəli şəkildə çıxdığını” açıqlayıb. "Biz faktiki olaraq geri çəkilmişik. Qalanı isə bizim siyasi məqsədəuyğunluğumuzdan və danışıqlarımızdan asılıdır", - Simonyan əlavə edib.
MDB İnstitutunun Ermənistan bölməsinin rəhbəri Aleksandr Markarovun NG-yə izah etdiyi kimi, bu cür ziddiyyətli şərhlər Ermənistanın təşkilatdan çıxmağın bir addımlığında olduğu, lakin hələlik buna hazır olmaması ilə bağlıdır.
"Deyildiyi kimi, əgər kimsə gecələr üzünü qırxırsa, bu, hələ də ümidlərinin olması deməkdir. Üstəlik, İrəvanın nöqteyi-nəzərindən KTMT-dən çıxmaq regional təhlükəsizlik arxitekturasının hələ hazır olmadığı dəyişikliyinə gətirib çıxara bilər", - ekspert bildirib.
Xatırladaq ki, 2024-cü ilin fevralında İrəvan KTMT-yə üzvlüyünü dondurduğunu elan edib. Buna səbəb 2022-ci ildə Ermənistan və Azərbaycan arasında silsilə silahlı toqquşmalar olub. Baş nazir Nikol Paşinyan KTMT üzrə müttəfiqlərini qonşusunu təcavüzə görə qınamağa çağırıb, lakin onlar insidentin daha yumşaq formasını qəbul etməyə çalışıblar.
Maraqlıdır ki, 2025-ci ildə İrəvan da bu həssas məsələdən yayınsa da, hərbi blokla bağlı mövqeyi daha da sərtləşib. Martda respublikanın hakimiyyət orqanları KTMT-nin maliyyələşdirilməsini dayandırıb, iyunda isə xarici işlər nazirinin müavini Vahan Kostanyan üzvlüyün dondurulmasının uzun sürməyəcəyini bəyan edib: “Əgər son nəticədə KTMT üzrə tərəfdaşlar, o cümlədən Rusiya illər əvvəl Ermənistanın suveren ərazisinə hücumdan sonra müzakirə olunan siyasi bəyanatlar verməsələr, o zaman Ermənistan yekun qərarları verəcək”.
İyulda Ermənistanın müxalif “Hraparak” qəzeti yazıb ki, İrəvan 2026-cı ilin fevralında KTMT-dən çıxa bilər, payıza qədər nisbi sakitlik olub, oktyabrda isə Paşinyan bəyan edib ki, 2022-ci ildə onun hökuməti vəziyyəti başa düşüb.
“KTMT Ermənistan qarşısında götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirməyib, yerinə yetirmir və yerinə yetirməyəcək. O an biz müstəqil olduq, çünki başa düşdük ki, yalnız özümüzə arxalana bilərik”, - Paşinyan bəyan edib.
O, həmçinin vurğulayıb ki, KTMT guya Ermənistanın öz məqsədlərinə çatmasına mane olan “köpük”dür.
Qafqaz İnstitutunun elmi işçisi Qrant Mikaelyan qeyd edib ki, İrəvan və Bakı sülh müqaviləsi imzaladıqdan sonra Ermənistan KTMT-dən çıxa bilər.
"Bu gün İrəvanın özü də açıq şəkildə işğaldan danışmır, çünki o, mümkün qədər tez sülh müqaviləsi imzalamaq istəyir. Təcavüz ittihamları Paşinyanın Bakı ilə razılığa gəlmək cəhdlərinə mane ola bilər - danışıqlar onsuz da çətindir.
İkincisi, Ermənistan hakimiyyətinin KTMT üzrə müttəfiqlərinə qarşı ittihamları, ilk növbədə, onların təşkilatçılığı və Qərbdən uzaqlaşmaq istəyi ilə bağlı idi”, - deyə ekspert yekunlaşdırıb.
Y. QACAR