Fed in faiz qərarı dünyaya necə təsir edəcək?

Müəllif:Mehin Qasımova,Banco.az

ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) 2023-cü ilin iyul ayından bəri ilk faiz dərəcəsini artırması həm Amerika iqtisadiyyatını, həm də qlobal bazarları yaxından maraqlandıran yeni bir dövrün başlanğıcını qoyub.

Banco.az xəbər verir ki, neft qiymətlərinin artması və inflyasiya təzyiqləri ilə pul siyasətini yenidən sərtləşdirən Fed 25 baza bəndi artımından sonra daha bir faiz artımının baş verə biləcəyinə işarə edib. İqtisadçılara və strateqlərə görə, Fed-in yenilənmiş sərtləşdirməsi dolların möhkəmlənməsindən tutmuş digər ölkələrin pul siyasətinə, istiqraz bazarlarına və fond bazarlarına qədər geniş təsirlərə malik ola bilər.

Dolların Fed-in faiz dərəcələrinin artırılmasının qlobal iqtisadiyyata ötürülməsinin ən birbaşa kanallarından biri olacağı gözlənilir. ABŞ faiz dərəcələrinin yüksək saxlanılması dolları dəstəkləyəcək, eyni zamanda digər valyutalara təzyiqi artıracaq. Neft, təbii qaz və kənd təsərrüfatı məhsulları kimi bir çox əmtəənin qiymətinin dollarla göstərilməsi də onun dəyərini artıra bilər.

"Moody's Analytics" şirkətinin baş iqtisadçısı Mark Zandi bildirib ki, Fed-in faiz dərəcəsini artırması və daha da artırma siqnalları dollara yuxarı, digər valyutalara isə aşağı təzyiq göstərir.

Valyuta dəyərdən düşməsi idxal olunan malları daha bahalı edə bilər və bununla da inflyasiyaya qarşı mübarizəni çətinləşdirir. Neft qiymətlərinin onsuz da yüksək olduğu bir mühitdə bəzi iqtisadiyyatlar eyni zamanda bahalı enerji, zəif valyuta və yüksək faiz dərəcələrinin təzyiqi ilə üzləşə bilər.

Fed-in sərtləşdirmə siyasəti digər mərkəzi bankların gedəcəyi yola təsir göstərə bilər. Avropa Mərkəzi Bankının da faiz dərəcələrini artırması ilə diqqət indi Yaponiya Bankına yönəlib. Yenin dollara qarşı zəifləməsi Yaponiyaya faiz dərəcələrini artırmaq üçün təzyiqi artıra bilər.

Fed-in sərt mesajları qısa müddətdə Asiya valyutalarına və istiqraz bazarlarına təzyiq göstərə bilər. Lakin bütün mərkəzi bankların Fed-i izləməsi gözlənilmir. Çin və Tayland deflyasiya təzyiqləri ilə mübarizə aparır, Avstraliya və Yaponiyada isə inflyasiya mərkəzi bankların hədəflərindən yuxarıdır. Buna görə də, ölkələrin öz inflyasiyası və artım dinamikası pul siyasətində həlledici rol oynamağa davam edəcək. Digər tərəfdən, güclü dollar faiz dərəcələrini azaltmaq istəyən mərkəzi banklar üçün manevr imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.

Digər bir risk isə ABŞ Xəzinədarlıq istiqrazlarının yüksək gəlirliliyinin qlobal kapitalı ABŞ-a cəlb etməsidir. ABŞ Xəzinədarlıq istiqrazlarının davamlı yüksək gəlirliliyi dollarla ifadə olunmuş aktivləri investorlar üçün daha cəlbedici edə bilər və digər bazarlardan kapital axınını sürətləndirə bilər. Bu, valyutalarına təzyiq altında olan iqtisadiyyatlardakı mərkəzi bankları daha sərt pul siyasəti yürütməyə məcbur edə bilər.

Dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi artdıqca, sabit gəlirli investisiyalar səhmlərə daha güclü alternativə çevrilir. Eyni zamanda, şirkətlərin borclanma xərcləri artdıqca, onların gələcək qazanclarının cari dəyəri azalır.

Texnologiya yüksək faiz dərəcəsi mühitinə ən həssas sektorlar arasındadır. Fed-in yeni sərtləşdirmə mərhələsində qlobal bazarlar üçün əsas tənlik güclü dollar, yüksək istiqraz gəlirləri və bahalı maliyyələşdirmə ilə möhkəm ABŞ iqtisadiyyatı tərəfindən təmin edilən tələb arasındakı tarazlıq olacaq.