Gecələr hətta ay işığı belə... TƏHLÜKƏ

Sağlam yuxu üçün telefon və planşetlərdən uzaq durmaq, hər gün eyni saatda yatıb-durmaq və kifayət qədər yuxu almaq vacib hesab olunur. Lakin yeni araşdırma göstərir ki, bütün bu vərdişlərə əməl edilsə belə, yataq otağında diqqətdən kənarda qalan başqa bir amil də ola bilər: gecə vaxtı işığa məruz qalmaq.

"Daily Mail"in yazdığına görə, tədqiqatçılar yuxu zamanı hətta aşağı səviyyəli işığın belə ürəyin quruluşu və fəaliyyət göstəriciləri ilə əlaqəli ola biləcəyini müəyyənləşdiriblər. Nəticələr gecə ərzində tam qaranlıq olmayan otaqlarda yatan insanların ürək-damar sağlamlığı baxımından bu amilə diqqət yetirməsinin vacibliyini göstərir.

Araşdırmada gecə yuxu zamanı zəif işığa belə məruz qalan insanlarla demək olar ki, tam qaranlıqda yatan şəxslər müqayisə edilib. Daha çox işıq alan qrupda ürəyin qanı bütün bədənə pompalayan əsas hissəsi olan sol mədəciyin divarlarının daha qalın olduğu müşahidə edilib.

Tibbi ədəbiyyatda bu vəziyyət sol mədəcik hipertrofiyası adlanır. Ürəyin uzunmüddətli təzyiq və ya stressə reaksiyası kimi ortaya çıxa bilən bu dəyişiklik ürəyin qanla dolması və qanı pompalaması qabiliyyətinə mənfi təsir göstərə bilər. Daha irəli mərhələlərdə isə bu vəziyyət ürək çatışmazlığı, ürək ritminin pozulması və digər ürək-damar problemləri ilə əlaqələndirilə bilər.

Araşdırmanın diqqətçəkən məqamlarından biri də təsir göstərdiyi qeyd olunan işıq səviyyəsinin olduqca aşağı olmasıdır. Təxminən ay işığı səviyyəsində və ya qapalı yataq otağının qapısının altından içəri sızan işığa məruz qalmaq da işığa məruz qalmaq deməkdir.

Müqayisə üçün, küçə lampasının yaratdığı işıq təxminən 15 lux, ofis şəraitində isə işıq səviyyəsi təxminən 500 lux ola bilər. Buludlu gündüz vaxtı isə bu göstərici 1000–5000 lux qədər yüksələ bilər. Bu səbəbdən söhbət yalnız yataq otağında güclü lampanın açıq saxlanılmasından getmir. Pəncərədən içəri düşən küçə işıqları, elektron cihazların kiçik LED göstəriciləri və gecə açıq qalan ekranlar da insanın məruz qaldığı ümumi işıq miqdarını artıra bilər.

Gecə işığı ürəyə necə təsir edə bilər?

Araşdırmanın müəlliflərindən, Tulane Universitetinin professoru Lu Qi bildirib ki, ürəkdə müşahidə olunan dəyişikliklər adətən xroniki stress və ya ürəkdə yaranan zədələnməyə qarşı inkişaf edən uyğunlaşma mexanizmi ilə əlaqəli olur. Lakin bu uyğunlaşmanın uzun müddət davam etdikdə ürəyi zəiflədə və ürək çatışmazlığı riskinə töhfə verə biləcəyi qeyd edilir.

Bununla yanaşı, tədqiqatçılar mühüm bir məqama diqqət çəkirlər: araşdırma gecə işığının birbaşa ürək xəstəliyinə səbəb olduğunu sübut etmir. Əldə olunan nəticələr gecə işığına məruz qalma ilə ürəyin struktur və funksional dəyişiklikləri arasında əlaqə olduğunu göstərir.

Gecə işığından qorunmaq mümkündür

Mütəxəssislərin fikrincə, gecə işığının mümkün təsirlərindən qorunmaq üçün böyük və bahalı dəyişikliklərə ehtiyac yoxdur. Yataq otağında qaranlıqlaşdırıcı pərdələrdən istifadə etmək, elektron cihazların üzərindəki kiçik LED işıqlarını söndürmək və ya işığı örtən kiçik yapışqanlardan istifadə etmək sadə tədbirlər sırasında göstərilir.

Əgər otağı tamamilə qaranlıqlaşdırmaq mümkün deyilsə, yuxu maskasından istifadə etmək alternativ variant ola bilər. Yataq yanında lampadan istifadə etmək zəruridirsə, daha isti rəngli və aşağı intensivlikli işıqlara üstünlük verilməsi tövsiyə olunur. Tədqiqatçılar gecə işığının ürəyə hansı mexanizmlə təsir göstərə biləcəyini hələ dəqiq müəyyən etməyiblər. Mümkün izahlardan biri işığın orqanizmin yuxu və oyaqlıq dövrünü pozmasıdır. İnsan orqanizmi gündüz işığı və gecə qaranlığı arasındakı təbii dövrə uyğun fəaliyyət göstərir. Gecə saatlarında işığa məruz qalmaq bu bioloji ritmin pozulmasına səbəb ola bilər.

Göz qapaqları işığın hamısının qarşısını almasa da, gecə ərzində aşağı səviyyəli işığın belə orqanizmdə müəyyən bioloji təsirlər yarada biləcəyi düşünülür. Bu səbəbdən mütəxəssislər sağlam yuxunun yalnız neçə saat yatmaqla ölçülməməli olduğunu bildirirlər. Yuxunun keçirildiyi mühitin nə dərəcədə qaranlıq olması da yuxu və ümumi sağlamlıq baxımından əhəmiyyətli amil ola bilər.

Söhbət yalnız yataq otağından getmir

Almaniyanın Mainz Universiteti Tibb Mərkəzindən Thomas Münzel xüsusilə ürək çatışmazlığı və ya qulaqcıqların fibrilyasiyası (atrial fibrilasiya) kimi problemləri olan insanların yuxu mühitinin də qiymətləndirilməsinin vacibliyini qeyd edib.

Onun fikrincə, həkimlər xəstələrdən yataq otağının nə dərəcədə qaranlıq olduğunu, gecə növbəsində işləyib-işləmədiklərini və axşam saatlarından sonra ekran qarşısında nə qədər vaxt keçirdiklərini soruşmalıdırlar. Mütəxəssis həmçinin problemin yalnız fərdi yuxu vərdişləri ilə məhdudlaşmadığını, şəhərlərdəki işıq çirklənməsinin də ictimai sağlamlıq baxımından nəzərə alınmalı olduğunu bildirir.

Şəhərlərdə gecə işığının azaldılması üçün qoruyucu örtüklü işıqlandırma sistemlərindən, daha isti rəngli lampalardan və lazım gəldikdə intensivliyi azaldılan və ya hərəkət sensoru ilə işləyən küçə işıqlarından istifadə edilə bilər.

Araşdırmanın nəticələri gecə qaranlığının yalnız daha yaxşı yatmaq baxımından deyil, ürək sağlamlığı üçün də nəzərə alınmalı mümkün ekoloji amil olduğunu göstərir. Yataq otağında kiçik bir işıq mənbəyini söndürmək isə bunun qarşısını almaq üçün tətbiq oluna biləcək ən sadə tədbirlərdən biridir.

Bununla belə, araşdırma gecə işığı ilə ürək xəstəlikləri arasında birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən etmədiyindən, nəticələr ehtiyatla qiymətləndirilməlidir. Gecə işığının ürək-damar sisteminə mümkün təsirlərinin mexanizmlərini dəqiqləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

Lalə Mehralı