Gecikmiş addım, yaxud...

Tövsiyə xarakteri daşıyan qətnamə

Fevralın 25-də Rusiya-Ukrayna müharibəsinin üçüncü ildönümü ilə əlaqədar Avropa İttifaqı ölkələrinin təşəbbüsü ilə BMT Baş Assambleyasında fövqəladə sessiya keçirilib - sessiyanın sonunda Rusiya qüvvələrinin Ukraynadan dərhal çıxarılmasını və müharibənin dayandırılmasını tələb edən qətnamə qəbul olunub. Səsvermə zamanı qətnamə 93 lehinə, 18 əleyhinə səslə təsdiqlənib, 65 ölkə isə səsvermədə birtərəf qalıb. ABŞ və Rusiya qətnamənin əleyhinə səs verib.

Sözügedən qətnamədə vurğulanıb ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi 3 il davam edir və bu, təkcə Ukrayna üçün deyil, həmçinin digər regionlar və qlobal təhlükəsizlik üçün də ciddi təhlükə yaradır. Aİ-nin üzv ölkələri tərəfindən irəli sürülən sənəddə müharibənin dərhal son qoyulması və rus qoşunlarının Ukraynanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərindən tamamilə çıxarılması tələb olunur. Qeyd edək ki, BMT Baş Assambleyasında qəbul edilən qətnamələr tövsiyə xarakteri daşıyır və hüquqi cəhətdən məcburi qüvvəyə malik deyil - bundan əvvəl də - 2014, 2022 və 2023-cü illərdə Baş Assambleyada Ukraynanın ərazi bütövlüyü və suverenliyi ilə bağlı qətnamələr qəbul olunub.

Qətnamə Tramp administrasiyası tərəfindən birmənalı qarşılanmayıb - Dövlət Departamentinin katibi Marko Rubio “Breitbart News”a müsahibəsində bildirib ki, BMT Baş Assambleyasının düşmənçilik xarakterli qətnamələri Ukraynadakı münaqişənin həllinə kömək etmir. 

“Düşünürük ki, münaqişənin hər iki tərəfinə qarşı olan bir qətnamənin BMT-də qəbul edilməsi həlli asanlaşdırmayacaq”, -deyə  Rubio vurğulayıb.

Qətnamənin müsbət təsiri olacaqmı?

Məsələ ilə bağlı politoloq  Asif Nərimanlı “Yeni Azərbaycan” qəzetinə şərhində qeyd edib ki, bu qətnamə mövqe nümayiş etdirmək üçün irəli sürülüb: 

“BMT Baş Assambleyasında bir sıra regional münaqişələrlə bağlı saysız-hesabsız qətnamələr qəbul olunub. Amma onların heç birinin icra mexanizmləri olmayıb. O ki qaldı Baş Assambleyanın yeni qətnaməsinə, kifayət qədər gecikmiş bir addımdır. Artıq Rusiya ilə Ukrayna arasındakı müharibənin üçüncü ili başa çatır. Faktiki olaraq, Rusiya Ukraynanın kifayət qədər ərazisinə nəzarət edir. Bundan əlavə, Ukraynanın bir sıra şəhərləri müharibə nəticəsində darmadağın olub. Belə bir zamanda BMT-nin Baş Assambleyasında bu cür qətnamələrin irəli sürülməsi Ukraynada müharibənin dayandırılmasından daha çox Qərb yarımkürəsindəki müəyyən dairələrin maraqlarına xidmət edir. Yəni onlar bununla mövqe nümayiş etdirirlər. Bildiyimiz kimi, bu gün Tramp administrasiyasının Ukrayna məsələsində mövqeyi Avropa İttifaqının mövqeyi ilə ziddiyyət təşkil edir. Hətta ABŞ Aİ-ni Ukrayna münaqişəsinin nizamlanması üzrə danışıqlar prosesindən kənar edib”.

Politoloq, həmçinin vurğulayıb ki, bu qətnamənin hər hansı faydasının olacağı ehtimalı azdır: “Baş Assambleyanın digər qətnamələri kimi bu qətnamənin də icra mexanizmləri olmayacaq”. A.Nərimanlının sözlərinə görə, bu cür qətnamələr yalnız diplomatik danışıqlarda istifadə bilər: “Əgər Ukraynadakı münaqişə dondurulub Moskva ilə danışıqlar prosesi başlayacaqsa, bu halda Ukrayna tərəfi danışıqlar masasında Rusiyanın onun ərazilərindən çıxmasını tələb etmək üçün bu qətnaməni  irəli sürəcək. Amma əsas məsələ burasındadır ki, Rusiya ilə Ukrayna arasında müharibənin nə zaman sona çatacağı, xüsusilə Kiyevin münaqişənin nizamlanması üzrə keçiriləcək danışıqlarda rolunun nə olacağı bəlli deyil. Bu gün ABŞ Zelenski hakimiyyətinə tələblərini qəbul etdirmək üçün ona təzyiqlər edir. Tələblərin icra olunmadığı təqdirdə Zelenskinin hakimiyyətdən uzaqlaşdırılması məsələsi var. Hər halda hesab edirəm ki, danışıqlar prosesində Vaşinqton və Moskvanın mövqeyi üstünlük qazanacaq. Ukraynanın gələcəyi müəmmalıdır”.

Vaşinqtonun niyyəti ciddidir

A.Nərimanlı qeyd edib ki, Tramp administrasiyasının BMT ilə bağlı mövqeyi bir sıra geosiyasi hədəflərə söykənib: “ABŞ-ın BMT-nin üzvlüyündən çıxması məsələsi Trampın birinci hakimiyyəti dövründə də gündəmə gəlib. Amma konqres bunu qətiyyətlə rədd etdi. Trampın Ağ Evə qayıtmasından sonra yenidən bu məsələnin gündəmə gəlməsi Vaşinqtonun niyyətinin nə qədər ciddi olduğunu göstərir. Ancaq bu məsələyə mövcud şərtlər daxilində baxmaq lazımdır. Trampın BMT ilə bağlı mövqeyi onun cari dövrdə atacağı addımlara hesablanıb. Onun hədəflərinə Ukrayna da daxildir - Tramp administrasiyası BMT-də Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı qətnamələrin öz mövqeyinə uyğun təsdiqlənməsini istəyir. Yəni Rusiya işğalçılıqda ittiham olunmamalıdır və münaqişənin sona çatması üçün Kiyev və Moskva ortaq məxrəcə gəlməlidir”. Ardınca politoloq əlavə edib: “ABŞ Ukrayna və onun üçün geostrateji əhəmiyyət kəsb edən digər məsələlərdə öz məqsədlərinə çatmaq üçün BMT-dən çıxmaq məsələsindən təzyiq vasitəsi kimi istifadə edə bilər”.

Yunis ABDULLAYEV