Gələn ildən nağdsız ödənişlər artacaq SƏBƏB

Son günlər cəmiyyətdə ən çox müzakirə olunan mövzulardan biri işsizlər üçün sığorta haqqının kim tərəfindən ödənilməsi məsələsidir. 

Qaydalara görə, işçilər üçün sığorta haqları işəgötürən tərəfindən, sahibkarlar və qeyri-formal məşğul şəxslər üçün isə özləri tərəfindən ödənilməlidir. Digər bütün kateqoriyalar üzrə ödəniş öhdəliyi dövlətin üzərinə düşür. 

Bəzi vətəndaşlar var ki, rəsmi işçi kimi qeydiyyatda olmasalar da, göstərdikləri işin müqabilində zəhmət haqlarını nağd şəkildə, əldən alırlar.

Ekspertlər bildirir ki, rəsmi gəliri olmayan hər kəsin avtomatik olaraq qeyri-formal məşğul hesab olunması mümkün deyil.

Evdar qadın, yaşlı valideynə baxan şəxs və ya müvəqqəti işləməyən vətəndaş məşğuldur, amma bu məşğulluq iqtisadi fəaliyyət sayılmır və qeyri-formal kateqoriyasına aid edilə bilməz. 

Qanunun mahiyyətinə görə, şəxsin qeyri-formal işlədiyini sübut etmək vətəndaşın deyil, dövlətin vəzifəsidir. Əksinə sübut olunmadıqda isə həmin şəxs işsiz sayılmalı və onun sığorta haqqı dövlət tərəfindən ödənilməlidir.

Rəsmi gəliri olmayan şəxslərə bank kartlarından istifadə etməmək, əməliyyatları yaxın qohumların hesabları üzərindən həyata keçirmək və ya ümumiyyətlə nağd hesablaşmalara qayıtmaq kimi tövsiyələrin gündəmə gəlib. 

Bu yanaşma bir tərəfdən vətəndaşların özlərini hüquqi risklərdən qorumağa çalışmasının nəticəsi kimi görünürsə də, digər tərəfdən ölkədə formalaşdırılan maliyyə davranışlarına ciddi təsir göstərir. 

Son illər maliyyə sahəsində mühüm istiqamətlərindən biri kimi irəli sürülən nağdsız ödəniş siyasəti məhz şəffaflıq, izləniləbilən pul dövriyyəsi və bank sektorunun güclənməsi üzərində qurulur.

İnsanların nağdsız ödənişdən imtina etməsi ölkənin illərdir qurmağa çalışdığı nağdsız ödəniş siyasətinə ciddi zərbə vura, bank sektorunda pul dövriyyəsinə təsir göstərə bilər.

Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında iqtisadçı-hüquqşünas Əkrəm Həsənov bildirib ki, yeni qaydalardan sonra insanlar nağdsız ödənişlərə üstünlük verəcək:

“İnsanlar hiss etsələr ki, vergi orqanları onları tez-tez çağıraraq bank hesablar üzrə dövriyyə ilə bağlı sorğu-sual edir, “hesabınıza bu qədər pul niyə daxil olub?”, “bu vəsaitin mənbəyi nədir?” kimi suallar ünvanlayır, bir çox vətəndaş həmin gəlirləri düzgün şəkildə izah etməkdə çətinlik çəkə bilər.

Buna görə də insanlar özlərini risk altında hiss etdikləri üçün nağdsız ödənişlərdən uzaqlaşmağa, daha çox nağd ödənişlərə üstünlük verməyə başlayacaq. Bu isə həm bank sektorunun dövriyyəsinə, həm də illərdir formalaşdırılan nağdsız iqtisadiyyat siyasətinə mənfi təsir göstərir”.

Ekspert qeyd edib ki, dövlət orqanları qeyri-rəsmi gəlirlərin qarşısını almaq üçün müxtəlif nəzarət mexanizmlərini gücləndirə bilər:

“Lakin əgər bu sahədə narazılıqlar və sosial təpkilər artarsa, insanlar bank hesablarından məsafə saxlayacaq, nəticədə həm banklara daxil olan vəsaitin həcmi, həm də ümumi nağdsız ödəniş dövriyyəsi azala bilər”.

Gülər Həsənli
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin