Gənclər arasında nadir appendiks xərçəngi sürətlə artır

Bir zamanlar son dərəcə nadir hesab edilən və həkimlərin karyeraları boyu cəmi bir neçə dəfə qarşılaşdığı appendiks xərçəngi hallarında ciddi artım müşahidə olunur. Əvvəllər əsasən yaşlı insanlarda rast gəlinən bu xəstəlik artıq gənc yaş qruplarında da yayılmağa başlayıb.

Annals of Internal Medicine jurnalında dərc edilən yeni araşdırmaya görə, 1970-ci ildən sonra doğulan şəxslər arasında appendiks xərçəngi halları əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Xəstəlik hələ də ümumi baxımdan nadir sayılır – hər il milyon nəfərdən yalnız bir neçəsini təsir edir – lakin artım tempi narahatedicidir.

Hazırkı statistikalara əsasən, appendiks xərçəngi diaqnozu qoyulan xəstələrin təxminən üçdə biri 50 yaşdan aşağı insanlardır. Bu nisbət digər həzm sistemi xərçəng növləri ilə müqayisədə daha yüksəkdir.

Appendiks xərçənginin artmasının səbəbi hələ dəqiq məlum olmasa da, ekspertlər bir neçə mümkün amili önə çəkirlər:

Piylənmə: 1970-ci illərdən bu yana piylənmə hallarında ciddi artım müşahidə olunur. Bu, həzm sistemi xərçəngləri üçün tanınmış risk faktorudur.

Qidalanma vərdişləri: İşlənmiş qidalar, şəkərli içkilər, qırmızı və işlənmiş ətin çox istifadəsi xərçəng riskini artıran əsas amillərdəndir.

Oturaq həyat tərzi: Uzun müddət masa arxasında və ya ekran qarşısında vaxt keçirmək də əlavə risk yaradır.

Ekoloji faktorlar: Müasir dövrdə qida istehsalı, plastik və kimyəvi maddələrin geniş istifadəsi, antibiotiklərin artan istifadəsi və bağırsaq mikrobiomunun dəyişməsi də mümkün səbəblər arasındadır.

Appendiks xərçəngi çox vaxt təsadüfən – adətən apandisit şübhəsi ilə əməliyyat zamanı aşkar olunur. Erkən mərhələdə simptomlar çox qeyri-müəyyəndir: qarın ağrısı, şişkinlik, və bağırsaq vərdişlərində dəyişikliklər kimi əlamətlər digər yüngül xəstəliklərlə qarışdırıla bilər. Bu da erkən diaqnozu və vaxtında müalicəni çətinləşdirir.

Hazırda appendiks xərçəngi üçün rutin skrininq testi mövcud deyil, çünki xəstəlik çox nadirdir və spesifik müayinə metodları yoxdur.

Mütəxəssislər həm həkimləri, həm də ictimaiyyəti bu nadir, lakin artan xəstəlik barədə daha məlumatlı olmağa çağırır. Xüsusilə 50 yaşdan aşağı şəxslərdə davamlı və izaholunmaz qarın əlamətləri müşahidə olunarsa, vaxt itirmədən həkimə müraciət edilməlidir.

Uzmanlar aşağıdakı profilaktik tədbirləri tövsiyə edirlər:

Sağlam çəkini qorumaq

Tərəvəz, meyvə və tam taxıllarla zəngin balanslı qidalanma

Mütəmadi fiziki aktivlik

Tütün və spirt istifadəsindən çəkinmək

Tədqiqatçılar appendiks xərçənginin niyə məhz gənc nəsil arasında artdığını daha dərindən anlamaq üçün əlavə tədqiqatlar aparırlar. Bu amillərin aydınlaşdırılması erkən diaqnostika və müalicə strategiyalarının təkmilləşdirilməsi üçün vacibdir.

Appendiks xərçənginin artması, bizə dəyişən həyat tərzimizin və ətraf mühit faktorlarının hətta nadir xəstəliklərin belə yayılmasına təsir göstərə biləcəyini xatırladır.