Icma.az
close
up
RU
Genetik xəstəliklərin inkişaf ehtimalını azalda biləcək embrionlar üzrə araşdırma aparılıb AZƏRTAC

Genetik xəstəliklərin inkişaf ehtimalını azalda biləcək embrionlar üzrə araşdırma aparılıb AZƏRTAC

Azertag portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

Bakı, 24 yanvar, AZƏRTAC

Avstraliya tədqiqat institutlarından olan alimlər tərəfindən aparılan araşdırma insan embrionlarında çoxsaylı genetik variantların redaktə edilməsinin koronar arteriya xəstəliyi, Alzheimer, əsas depressiv pozğunluq, diabet və şizofreniya kimi mürəkkəb xəstəliklərin inkişaf ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə azalda biləcəyini göstərib. Bu tədqiqat genetik cəhətdən dəyişdirilmiş əkizlər Lulu və Nananın 2018-ci ildə doğulması ilə mübahisələrə səbəb olan cücərmə xətti genom redaktəsindəki irəliləyişlərin yaratdığı etik və elmi sualları yenidən gündəmə gətirir. Eyni zamanda, poligenik balların istifadəsi ilə embrion skrininqi vasitəsilə doğulan ilk uşaq olan Aureanın doğulması, genomik texnologiyaların həm potensial üstünlüklərini, həm də bu texnologiyalarla bağlı etik mürəkkəbliyi bir daha vurğulayıb.

AZƏRTAC “MedicalXpress” portalına istinadla xəbər verir ki, “Təbiət” jurnalında dərc olunan “İrsiyyətli Poligenik Redaktə: Genomik Təbabətdə Növbəti Sərhəd?” adlı araşdırmada genom üzrə assosiasiya tədqiqatları ilə müəyyən edilmiş çoxsaylı DNT variantlarının redaktə edilməsinin təsiri qiymətləndirilib. Bu məqsədlə riyazi modelləşdirmə və məsuliyyət həddi yanaşmaları tətbiq edilib. Araşdırma müxtəlif genomik lokuslarda allel tezliklərini və təsir ölçülərini təhlil edərək, redaktə edilmiş genomlara malik şəxslər arasında xəstəliyin yayılma ehtimallarının azalma potensialını proqnozlaşdırıb. Əldə edilən nəticələrə əsasən:

• Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli 10 genetik variantın dəyişdirilməsi, bu xəstəliyin redaktə edilmiş şəxslərdə yayılma ehtimalını 5 faizdən 0,6 faizə qədər azalda bilər.

• Bənzər əhəmiyyətli azalmalar şizofreniya, diabet və koronar arteriya xəstəliyi kimi digər xəstəliklər üçün də müşahidə edilib.

Tədqiqatın əlavə tapıntıları qan təzyiqi, xolesterin səviyyələri və qlükoza mübadiləsi kimi kəmiyyət əlamətlərlə əlaqəli genetik redaktələrin də faydalı ola biləcəyini göstərir. Tədqiqat elmi cəhətdən ümidverici olsa da, ona paralel dərc olunan “Xəbərlər və Baxışlar” məqaləsi, genetik redaktə texnologiyalarının hazırkı qeyri-dəqiqliyini, genetik variantların səbəbli təsirlərinin müəyyən edilməsindəki çətinlikləri və redaktələrin digər bioloji xüsusiyyətlərə təsir göstərə biləcək pleiotrop təsirləri ilə bağlı əhəmiyyətli narahatlıqları önə çıxarır. Əlavə olaraq, bu texnologiyaların tətbiqi ilə bağlı bir sıra etik və sosial problemlər vurğulanır: Qeyri-təbiilik və sosial damğalanma - Genetik müdaxilələrin “insanın təbiətini dəyişdirməsi” ilə bağlı ictimai narahatlıqlar artmaqdadır. Ayrı-seçkilik və bərabərsizlik - Texnologiyanın yalnız müəyyən sosial və ya iqtisadi siniflərə əlçatan olması cəmiyyətdə bərabərsizliyi daha da dərinləşdirə bilər. Reproduktiv muxtariyyət -Valideynlərin bu texnologiyadan istifadə etmə hüquqları ilə gələcək nəsillərin təsirləri arasındakı etik balans müzakirə mövzusudur. Bu məsələlərlə yanaşı, əlillik hüquqları üzrə narahatlıqlar da önə çıxarılır. Belə ki, genetik redaktələrin tətbiqi ilə bəzi xüsusiyyətlərin “aradan qaldırılması” cəhdləri əlilliyi olan insanların cəmiyyətdəki mövqeyinə mənfi təsir göstərə bilər. Tədqiqatın müəllifləri vurğulayır ki, texnologiyanın praktiki tətbiqi hələ uzunmüddətli perspektiv tələb edir və hazırkı mərhələdə bu işlər daha çox konseptual xarakter daşıyır. Bununla belə, bu kimi tədqiqatlar proaktiv beynəlxalq əməkdaşlığın və genetik texnologiyaların dərin nəticələrinin müzakirəsinin zəruriliyini bir daha önə çəkir.

Cəmiyyətdə genetik müdaxilələrin faydaları və riskləri ilə bağlı məlumatlılığın artırılması və balanslı qərar qəbul edilməsi üçün multidisiplinar yanaşma tələb olunur. Bu istiqamətdə həm etik qaydaların işlənməsi, həm də texnoloji təhlükəsizlik və effektivlik ilə bağlı problemlərin həlli prioritet olmalıdır.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:183
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 24 Yanvar 2025 07:38 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see373

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see335

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see293

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see269

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see266

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see257

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see246

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see239

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see238

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see225

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see219

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see217

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see214

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see211

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see210

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see206

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see206

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see200

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see199

“PAŞA Sığorta”nın yeni mobil tətbiqi istifadəyə verilib

18 Noyabr 2026 12:12see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri