Gizli proses, ciddi təhlükə Qaraciyər piylənməsi Diaqnoz Tibb Mərkəzinin həkimindən açıqlama

Qaraciyər piylənməsi son illərdə həm gənclər, həm də yaşlılar arasında yayılmaqda olan ciddi bir qaraciyər xəstəliyidir. Bu vəziyyət qaraciyərdə yağ toplanması ilə xarakterizə olunur və vaxtında müdaxilə edilməzsə, yağlı qaraciyər sindromu və digər ağırlaşmalara səbəb ola bilər.

Bunu "Unikal"a açıqlamasında Diaqnoz Tibb Mərkəzinin Baş Həkimin Müalicə İşləri üzrə Müavini, Terapevt-Hepatoloq Dr. Tofiq Əkbərov deyib. 

Onun sözlərinə görə, qaraciyər piylənməsi qaraciyər hüceyrələrində normadan artıq yağ toplanması ilə xarakterizə olunan bir qaraciyər xəstəliyidir.

"Qaraciyərdə yağ toplanması müəyyən həddi keçdikdə, qaraciyər funksiyasının pozulması və daha ağır fəsadlar baş verə bilər. Bu xəstəlik həm alkoqollu qaraciyər yağlanması, həm də alkoqolsuz yağlı qaraciyər xəstəliyi (NAFLD) olaraq iki əsas qrupa ayrılır. Normal şəraitdə qaraciyər hüceyrələri – hepatositlər – az miqdarda yağ ehtiva edə bilər. Lakin qaraciyər piylənməsi necə əmələ gəlir sualının cavabı kimi qeyd etmək lazımdır ki, bu yağlanma hüceyrələrdə damcılar şəklində yığılaraq onların şişməsinə və qaraciyərin böyüməsinə səbəb olur. Bu zaman orqanizmdə orqanizmdə yağ balansı pozulur və daxili orqanların yağlanması müşahidə oluna bilər. Xəstəlik nəzarətsiz qalarsa, fibroz, sirroz, hətta qaraciyər xərçəngi kimi ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Qeyd edilməlidir ki, qaraciyər piylənməsi kimlərdə olur sualına cavab olaraq, piylənmiş şəxslər, şəkərli diabet xəstələri və metabolik sindrom olan insanlar daha yüksək risk altındadır. Qaraciyər çəkisinin 5%-dən çoxunun yağla örtülməsi artıq qaraciyər yağlanması ilə mübarizə tədbirlərinə başlanmasını tələb edir". 

Terapevt-Hepatoloq Dr. Tofiq Əkbərov qaraciyər piylənməsi ilə bağlı bəzi suallarımızı da cavablandırıb. 

- Qaraciyər piylənməsi kimlərdə daha çox rast gəlinir?

Qaraciyər piylənməsi ən çox artıq çəkili şəxslərdə, tip 2 diabet, hipertoniya və metabolik sindromu olan insanlarda müşahidə olunur. Xüsusilə qaraciyər piylənməsi və yüksək xolesterin birlikdə müşahidə edildikdə risk daha yüksək olur.

- Qaraciyər piylənməsi təhlükəlidirmi?

Qaraciyər piylənməsi vaxtında müdaxilə edilməzsə, fibroz, sirroz və hətta qaraciyər xərçəngi ilə nəticələnə bilər. Bu vəziyyətin ciddiliyi qaraciyərin sağlam saxlanılması üçün müntəzəm nəzarəti zəruri edir.

- Qaraciyər yağlanması üçün hansı müayinələr aparılır?

Qaraciyər piylənməsi üçün əsas müayinələrə qan testləri (ALT, AST, GGT), ultrasəs müayinəsi və bəzi hallarda FibroScan və ya biopsiya daxildir. Bu testlər qaraciyəri zədələyən vərdişlərin yaratdığı struktur dəyişiklikləri qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.

- Ultrasəs müayinəsi ilə yağlı qaraciyər aşkarlanırmı?

Qaraciyər piylənməsi çox zaman ultrasəs müayinəsi vasitəsilə ilkin mərhələdə aşkar olunur. Bu üsul qaraciyər strukturunda yağ toplanmasını vizual olaraq göstərməkdə olduqca faydalıdır.

- Hansı qidalar qaraciyər üçün faydalıdır?

Qaraciyər piylənməsi ilə mübarizədə yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, yağlı balıqlar, zeytun yağı və liflə zəngin paxlalılar xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu məhsullar qaraciyər problemləri və yorğunluq riskini azaldır və funksiyanı dəstəkləyir.

- Qaraciyər yağlanması olanlar necə qidalanmalıdır?

Qaraciyər piylənməsi olan şəxslər üçün az yağlı, az şəkərli, balanslı və təbii qidalarla zəngin pəhriz tövsiyə olunur. Rafinə məhsullardan uzaq durmaq və bitki əsaslı qidalanma üstünlük təşkil etməlidir.

- Qaraciyər yağlanmasında spirtli içki qəbulu necə təsir edir?

Qaraciyər piylənməsi vəziyyətində spirtli içki qəbulu qaraciyərə əlavə yük salaraq prosesi daha da sürətləndirə bilər. Spirt qaraciyər hüceyrələrini zədələyir və fibroz riskini artırır.

- Qaraciyər piylənməsi digər orqanlara təsir göstərə bilərmi?

Qaraciyər piylənməsi yalnız qaraciyərlə məhdudlaşmır; zamanla ürək-damar sistemi, böyrəklər və mədəaltı vəzi kimi orqanlara da mənfi təsir göstərə bilər. Bu təsirlər sistemik iltihab və metabolik pozğunluqlarla əlaqəlidir.

- Qaraciyər yağlanması hamiləlik zamanı təhlükəlidirmi?

Qaraciyər piylənməsi hamiləlik dövründə nadir, lakin təhlükəli fəsadlara yol aça bilər. Bu vəziyyət hamilə qadının və dölün həyatı üçün risk yarada bilər və tez müdaxilə tələb edir.

- Qaraciyər piylənməsi müalicə olunmazsa nə baş verir?

Həkim son olaraq qeyd edib  ki, qaraciyər piylənməsi uzun müddət nəzarətsiz qalarsa, sirroz, qaraciyər çatışmazlığı və hətta xərçəngə çevrilə bilər. Bu səbəbdən vaxtında diaqnoz və müalicə həyati əhəmiyyət daşıyır. Xəstəlik nəzarətsiz qalarsa, fibroz, sirroz, hətta qaraciyər xərçəngi kimi ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Qeyd edilməlidir ki, qaraciyər piylənməsi kimlərdə olur sualına cavab olaraq, piylənmiş şəxslər, şəkərli diabet xəstələri və metabolik sindrom olan insanlar daha yüksək risk altındadır. Qaraciyər çəkisinin 5%-dən çoxunun yağla örtülməsi artıq qaraciyər yağlanması ilə mübarizə tədbirlərinə başlanmasını tələb edir.