Günəş püskürmələrinin dərin mənbəyi aşkarlandı

Günəşdə baş verən güclü püskürmələrin arxasında dayanan dərin mexanizm müəyyən edilib. Məhz bu proseslər Yerə təsir edən maqnit qasırğalarının əsas mənbəyi hesab olunur. Alimlər yeni araşdırmada Günəş daxilində yerləşən və alovlanmaları, həmçinin tac kütlə atılmalarını işə salan “maqnit mühərriki”nin təxminən 200 min kilometr dərinlikdə yerləşdiyini müəyyən ediblər.

Araşdırmaya görə, bu mexanizm Günəşin daxili radiasiya qatı ilə xarici konvektiv örtüyü arasında yerləşən tahoklin adlanan keçid zonasında formalaşır. Məhz burada güclü maqnit sahələri yaranır və sonradan Günəş səthində ləkələr, alovlanmalar və nəticədə Yerə təsir edən maqnit qasırğaları kimi müşahidə olunur.

Uzun müddət alimlər Günəşin maqnit sahəsinin səthə yaxın, yoxsa daha dərin qatlarda formalaşdığı barədə mübahisə aparırdılar. Günəş səthinin titrəyişləri və daxili proseslərin uzunmüddətli müşahidəsi nəticəsində əldə edilən yeni məlumatlar tahoklinin bu prosesdə həlledici rol oynadığını birbaşa göstərir.

Məlumatların təhlili göstərib ki, Günəş daxilində fırlanan plazma axınları “kəpənək şəkilli” paylanma yaradır. Bu struktur təxminən 11 il davam edən günəş ləkələri dövrü ilə üst-üstə düşür. Günəş ləkələri isə maqnit aktivliyinin xarici əlaməti olmaqla, Yerə təsir edən kosmik hava hadisələri ilə birbaşa əlaqəlidir.

Araşdırma, həmçinin göstərir ki, Günəşin dərin qatlarında baş verən dəyişikliklərin səthə çıxması bir neçə il çəkə bilər. Bu isə o deməkdir ki, daxili proseslərin izlənməsi növbəti günəş aktivliyi dövrünün necə inkişaf edəcəyini əvvəlcədən qiymətləndirməyə imkan verə bilər.

Kəşfin praktiki əhəmiyyəti də böyükdür. Maqnit qasırğaları Günəşdən atılan yüklü hissəciklər nəticəsində yaranır və peyklərin işini, rabitə sistemlərini, naviqasiyanı, eləcə də enerji şəbəkələrini poza bilər. Günəşin maqnit mexanizmlərinin daha dəqiq anlaşılması kosmik hava proqnozlarının yaxşılaşdırılmasına və texnogen risklərin azaldılmasına kömək edə bilər.

Alimlər hələlik konkret maqnit qasırğalarını dəqiq proqnozlaşdıra bilməsələr də, yeni nəticələr göstərir ki, etibarlı proqnozlar üçün yalnız Günəş səthini deyil, onun dərin qatlarında baş verən prosesləri də nəzərə almaq vacibdir. Bu yanaşma gələcəkdə kosmik hava hadisələrinin daha erkən xəbərdar edilməsinə yol aça bilər.

Hazırladı:

S.ELAY

XQ