Hazırda əhaliyə verilən su Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının standartlarına cavab vermir

Mütəxəssislər uzun illərdir xəbərdarlıq edirlər: yaxın illərdə içməli su çatışmazlığı bəşəriyyətin qarşılaşacağı ən böyük qlobal problemlərdən biri olacaq. Artan əhali, dəyişən iqlim, çirklənmə və israfçılıq səbəbindən su ehtiyatları sürətlə tükənir. Azərbaycan üçün də bu problem kifayət qədər aktualdır. Bu təhlükəyə diqqət çəkmək və həll yolları tapmaq məqsədilə ötən həftə Bakıda "Su Həftəsi" keçirildi.

İçməli su problemini aradan qaldırılması üçün hansı işlər görülməlidir?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında ekoloq Sadiq Həsənov bildirib ki, dünya üzrə içməli su dünyanın su ehtiyatlarının 2,5 %-ni təşkil edir: “Su ehtiyatlarının azalmasının səbəbi həm iqlim dəyişmələrinin təsiri, həm də dünya üzrə əhalinin sayının artmasıdır. BMT-nin hesabatlarına görə dünya üzrə su ehtiyatları İqlim dəyişmələri nəticəsində 15 % arasında azalma baş verəcək. Əhalinin sayının və qida məhsullarına tələbatın artması, xüsusilə kənd təsərrüfatında daha çox bitkilərin əkilməsinə, daha çox suvarılan ərazilərin hesabına, eyni zamanda insanların zəruri ehtiyaclar üçün kifayət qədər su tələb olunduğu bir vəziyyətdə su ehtiyatlarının azalması həm istifadə baxımından, həm də iqlim dəyişmələri baxımından kifayət qədər ciddi bir problemdir.

Ümumiyyətlə, dünya üzrə içməli su dünyanın su ehtiyatlarının 2,5 %-ni təşkil edir. Bunlar göllər, çaylar, dağların başında olan qar təbəqələri və sair kimi mənbələrə əsaslanır. Baxmayaraq ki, Yer kürəsinin 70 %-dən çoxu su ilə örtülüdür, insanların istifadə etdikləri su mənbəyi bu 2,5 %-in üzərində təmərküzləşib. Su ehtiyatları ilə daha zəngin olan və Şimal yarımkürəsinə yaxın ərazilərdə olan ölkələri istisna etsək, qalan ölkələr üçün bu ciddi bir sınaq dövrü kimi qeyd oluna bilər. Çünki su ehtiyatları azalacaq. Məsələn; BMT-nin hesabatlarına görə 2040-cı ildə Azərbaycanda su ehtiyatları 15 %-ə qədər azalması gözlənilir və rəsmi məlumatlara görə də 2000-ci illə müqayisədə hazırda su ehtiyatlarında 10 % azalma baş vermişdir. Onu da qeyd edim ki, Azərbaycan su ehtiyatlarından o qədər də zəngin deyil. Yəni biz Cənubi Qafqazda ən az su ehtiyatlarına malik olan ölkə olduğumuza görə daha çox qənaətlə istifadə etməliyik, itkiləri azaltmalıyıq, hansı ki, içməli suda bu 35-37 %, suvarmada isə bu 45-48 %-ə qədər təşkil edir və bunlar kifayət qədər böyük rəqəmlərdir.

Sadiq Həsənov

Ekoloq vurğulayıb ki, yağış sularını toplayıb texniki su kimi istifadə etmək içməli suya qənaət edilməsinə səbəb olar: “Suyu qənaətlə istifadə etmənin ən yaxşı yolu itkilərin azaldılmasıdır. İlk növbədə boru xətləri təmir olunmalıdır, su anbarlarına yenidən baxılmalı, ehtiyac varsa, təmir olunmalıdır. Əhaliyə də keyfiyyətli su verilməlidir. Çünki hazırda verilən su Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) standartlarına cavab vermir və kimsə onu birbaşa içə bilmir, çünki su içmək üçün həmin keyfiyyətdə deyil. Ona görə əhali məcbur qalıb əlavə filtrlər quraşdırmaqla onu təmizləyir, məsələn qonşu Gürcüstanda su birbaşa krantdan içmək mümkündür. Bu birinci istiqaməti.

İkinci istiqaməti içməli sudan daha çox istifadə maşın yuma yerlərində su daha çox israf olunur. Bunun qarşısının alınması üçün maşın yuma yerlərinə və sənaye müəssisələrinə, təmizlənərək təkrar istifadə olunan texniki suyun verilməsi yaxşı olardı. Bu cür məqsədlər üçün suyun bir mənbəyi də Xəzər dənizi ola bilər. Əks Osmos qurğuları quraşdırmaqla, dəniz suyunu duzsuzlaşdırıb istifadə etmək mümkündür. Sanitar və kanalizasiya sularının da utilizasiya etməklə, texniki məqsədlər üçün istifadə etmək mümkündür və bunu dünyanın bir çox ölkələrində tətbiq ediblər. Eyni zamanda yağış sularını toplayıb, texniki su kimi istifadə etmək içməli suya qənaət edilməsinə səbəb olar”.

Ekoloq qeyd edib ki, bir insan 1 gündə minimal olaraq 135 litr su istifadə etməlidir: “Azərbaycan Su Ehtiyatları üzrə Dövlət Agentliyi suyun diferensiallaşdırması ideyasını irəli atıb. Suyun diferensiallaşdırılmasını onunla əsaslandırırlar ki, guya bu aztəminatlı ailəni daha çox suya əlçatan etmək üçündür. Ancaq burda əsas məqsəd suyun qiymətinin qaldırılmasıdır. Bütün bu işlər suyun qaldırılmasına yönəldilib. Suyun həm keyfiyyətində, həm təminatında xeyli problemləri var. Mənə elə gəlir heç yaxın günlərdə də bunu həll etməyi düşünmürlər, çünki burada xeyli vəsait tələb olunur və Agentlik bunu qiyməti artırmaqla kompensasiya etməyi düşünürlər.

Dünya Səhiyyə Təşkilatının normalarına görə, bir insan 1 gündə minimal olaraq 135 litr su istifadə etməlidir. Bu, bir adam üçün ayda 4 tondan bir az artıq edir. Bu, hər bir adam üçün bu səviyyədə olmalıdır. Bunu təmin etdikdən sonra onun qiymətində artımlar, yaxud nəsə etmək mümkündür. Düşünürəm ki, Agentlik yeni qiymətlər müəyyən edərkən bu minimal tələbatları nəzərə alacaq”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info