Heç kimin oxuya bilmədiyi əlyazmanın sirri açıldı

Bir tədqiqatçı orta əsr katiblərinin Voyniç Əlyazmasının oxunmayan yazısını necə yaratmış ola biləcəklərinə dair yeni əlamətlər aşkarlaya biləcək şifrləmə üsulu hazırlayıb.

Kulis.az-ın məlumatına görə, XV əsrin əvvəllərində yaradıldığı düşünülən və tez-tez dünyanın ən sirli əlyazması adlandırılan Voyniç Əlyazması qeyri-adi illüstrasiyalar və özünəməxsus, oxunmaz bir yazı sistemi ilə seçilir.

Statistik təhlillər göstərir ki, “Voyniç dili” (Voynichese) adlandırılan bu yazı bir çox cəhətdən adi dillərə bənzəyir, amma eyni zamanda qəribə xüsusiyyətləri ilə də fərqlənir. Bu səbəbdən alimlər mətnin naməlum və ya süni bir dil, tam mənasız yazı, yaxud şifrələnmiş mətn ola biləcəyini irəli sürüblər.

İndi isə araşdırmaçı Maykl A. Qreşko “Voyniç dili”nin bəzi qəribə xüsusiyyətlərini təqlid edə bilən yeni bir kodlaşdırma metodu hazırlayıb. O, bu üsulu Naibbe şifrəsi adlandırıb. Şifrənin adı 1377-ci ildə İtaliyada məlum olan bir kart oyunundan götürülüb.

Qreşkonun "Cryptologia" jurnalında dərc olunan elmi məqaləsində deyilir:

“Bu kodlaşdırma üsulu Voyniç Əlyazmasının bəzi hissələrində müşahidə edilən daxili quruluşu, uzunluğu və tezlikləri olan sözlərdən’ibarət, oxuna bilən gizli mətn yaradır.”

Qreşko bildirir ki, bu üsulda mətn əvvəlcə bir və ya iki hərflik hissələrə təsadüfi şəkildə bölünür.

Daha sonra həmin hissələr altı fərqli əvəzləmə cədvəli vasitəsilə Voyniç işarələrinə bənzər simvol qrupları ilə kodlaşdırılır. Hansı cədvəlin seçiləcəyini isə oyun kartları dəstindən çəkilən kart müəyyən edir. Bu da cədvəllərin orta statistik paylanmasını təmin edir.

Qreşko bu üsulla, məsələn, Yuli Sezarın “De bello Gallico” əsərinin başlanğıc hissəsini şifrələdikdə ortaya çıxan mətnin Voyniç Əlyazmasına xas olan bəzi qeyri-adi xüsusiyyətləri təkrarladığını müşahidə edib.

Bununla belə, o vurğulayır ki, Naibbe şifrsi Voyniç Əlyazmasının tam olaraq necə yaradıldığını izah etmir. Şifrələmə üsulu əlyazmanın bütün əsas xüsusiyyətlərini təkrarlamır və Voyniç mətninin mütləq mənalı olduğunu qəti şəkildə sübut etmir.

Yenə də Naibbe şifrəsi latın və italyan dillərini Voyniç üslubuna bənzər şəkildə kodlaşdırmaq üçün bir yol təqdim edir və bu, orta əsr katiblərinin Voyniç Əlyazmasının mətnini necə yarada bilmiş ola biləcəklərini anlamaqda mütəxəssislərə kömək edə bilər.

Qreşko deyir:

“Dil baxımından Voyniç Əlyazması təbii dillərin əksəriyyətindən Londonun Sidneydən uzaq olduğu qədər uzaqdır. Bu bənzətməni davam etdirsək, Naibbe şifrəsi İpək Yolunun mümkün quru marşrutlarından birini xəritələşdirmək kimidir, yəni bu nəhəng dil məsafəsinin heç olmasa bir hissəsinin keçilə biləcəyini göstərən bir nümunədir.”