Icma.az
close
up
RU
Heç kimin oxuya bilmədiyi əlyazmanın sirri açıldı

Heç kimin oxuya bilmədiyi əlyazmanın sirri açıldı

Kulis.az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Bir tədqiqatçı orta əsr katiblərinin Voyniç Əlyazmasının oxunmayan yazısını necə yaratmış ola biləcəklərinə dair yeni əlamətlər aşkarlaya biləcək şifrləmə üsulu hazırlayıb.

Kulis.az-ın məlumatına görə, XV əsrin əvvəllərində yaradıldığı düşünülən və tez-tez dünyanın ən sirli əlyazması adlandırılan Voyniç Əlyazması qeyri-adi illüstrasiyalar və özünəməxsus, oxunmaz bir yazı sistemi ilə seçilir.

Statistik təhlillər göstərir ki, “Voyniç dili” (Voynichese) adlandırılan bu yazı bir çox cəhətdən adi dillərə bənzəyir, amma eyni zamanda qəribə xüsusiyyətləri ilə də fərqlənir. Bu səbəbdən alimlər mətnin naməlum və ya süni bir dil, tam mənasız yazı, yaxud şifrələnmiş mətn ola biləcəyini irəli sürüblər.

İndi isə araşdırmaçı Maykl A. Qreşko “Voyniç dili”nin bəzi qəribə xüsusiyyətlərini təqlid edə bilən yeni bir kodlaşdırma metodu hazırlayıb. O, bu üsulu Naibbe şifrəsi adlandırıb. Şifrənin adı 1377-ci ildə İtaliyada məlum olan bir kart oyunundan götürülüb.

Qreşkonun "Cryptologia" jurnalında dərc olunan elmi məqaləsində deyilir:

“Bu kodlaşdırma üsulu Voyniç Əlyazmasının bəzi hissələrində müşahidə edilən daxili quruluşu, uzunluğu və tezlikləri olan sözlərdən’ibarət, oxuna bilən gizli mətn yaradır.”

Qreşko bildirir ki, bu üsulda mətn əvvəlcə bir və ya iki hərflik hissələrə təsadüfi şəkildə bölünür.

Daha sonra həmin hissələr altı fərqli əvəzləmə cədvəli vasitəsilə Voyniç işarələrinə bənzər simvol qrupları ilə kodlaşdırılır. Hansı cədvəlin seçiləcəyini isə oyun kartları dəstindən çəkilən kart müəyyən edir. Bu da cədvəllərin orta statistik paylanmasını təmin edir.

Qreşko bu üsulla, məsələn, Yuli Sezarın “De bello Gallico” əsərinin başlanğıc hissəsini şifrələdikdə ortaya çıxan mətnin Voyniç Əlyazmasına xas olan bəzi qeyri-adi xüsusiyyətləri təkrarladığını müşahidə edib.

Bununla belə, o vurğulayır ki, Naibbe şifrsi Voyniç Əlyazmasının tam olaraq necə yaradıldığını izah etmir. Şifrələmə üsulu əlyazmanın bütün əsas xüsusiyyətlərini təkrarlamır və Voyniç mətninin mütləq mənalı olduğunu qəti şəkildə sübut etmir.

Yenə də Naibbe şifrəsi latın və italyan dillərini Voyniç üslubuna bənzər şəkildə kodlaşdırmaq üçün bir yol təqdim edir və bu, orta əsr katiblərinin Voyniç Əlyazmasının mətnini necə yarada bilmiş ola biləcəklərini anlamaqda mütəxəssislərə kömək edə bilər.

Qreşko deyir:

“Dil baxımından Voyniç Əlyazması təbii dillərin əksəriyyətindən Londonun Sidneydən uzaq olduğu qədər uzaqdır. Bu bənzətməni davam etdirsək, Naibbe şifrəsi İpək Yolunun mümkün quru marşrutlarından birini xəritələşdirmək kimidir, yəni bu nəhəng dil məsafəsinin heç olmasa bir hissəsinin keçilə biləcəyini göstərən bir nümunədir.”

“Yeni ədəbiyyatı tanıyaq” layihəsinin növbəti müzakirəsi: Təranə Vahidin “Qarışqa təqvimi” Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və Azərbaycan ədəbiyyatı - İradə Musayeva Mahnıları Üzeyir bəyin adına çıxılan, dərs deyən yerdə atəş açılan bəstəkar
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:611
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 08 Yanvar 2026 17:02 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see304

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see295

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see292

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see288

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see287

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see284

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see274

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see272

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see266

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see265

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see245

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see239

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see238

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see236

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see235

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see232

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see226

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see225

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see223

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see221
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri