Hərəkətə başla, ömrünü uzat!

Alimlər insan ömrünü uzadan fiziki aktivliyin optimal müddətini müəyyən ediblər

Beynəlxalq alimlər qrupu fiziki aktivliyin müddəti və intensivliyi ilə ölüm riski, ürək-damar və onkoloji xəstəliklərin yaranma ehtimalı arasındakı əlaqəni araşdırıb.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) tövsiyələrinə görə, böyüklər həftədə beş saata qədər orta intensivlikli fiziki fəaliyyət (məsələn, sürətli yerimə, yüngül qaçış və ya dağ yürüşləri) və ya həftədə iki saat yarım yüksək intensivlikli məşqlər (fitnes, intervallı məşqlər, uzun məsafəyə qaçış və ya tennis) etməyə çalışmalıdırlar.

Avstraliyanın Kvinslend Universiteti, Yaponiyanın Tokio Tibb Universiteti və Kanagava Universiteti, Braziliyanın Londrina Dövlət Universiteti və Litvanın Klaipeda Universitetinin alimləri 2023-cü ilin aprel ayına qədər ingilis dilində dərc edilmiş 85 elmi araşdırmanı təhlil ediblər. Bu tədqiqatların 77-də fiziki aktivliklə ümumi ölüm riski, 34-də əlavə olaraq ürək-damar xəstəlikləri, 15-də isə onkoloji xəstəliklər arasındakı əlaqə qiymətləndirilib.

Təhlil edilən tədqiqatlarda iştirakçı sayı 357 nəfərdən 6,5 milyona qədər dəyişib. İştirakçıların yaşı 18-dən 96-dək, qadınların payı isə 7 faizdən 73 faizə qədər olub. İnsanların sağlamlıq vəziyyəti 6-8 il ərzində müşahidə edilib.

Məlumatların ümumiləşdirilmiş statistik təhlili göstərib ki, ÜST tövsiyələrinə uyğun davamlı fiziki aktivlik ölüm riskini orta hesabla 20–40 faiz azaldır. Bu effekt həm orta, həm də yüksək intensivlikli fəaliyyətlərdə və onların kombinasiyasında müşahidə olunub. Maraqlıdır ki, tövsiyə olunandan artıq müddətdə fiziki aktivlik heç bir əlavə fayda verməyib.

Ən diqqətəlayiq nəticələrdən biri odur ki, yetkin yaşda belə aktiv həyata başlayan insanlarda da xeyli irəliləyiş qeydə alınıb. Fiziki aktivliyə başlayan bu qrupun ölüm riski, hələ də hərəkətsiz həyat tərzi sürənlərlə müqayisədə 20–25 faiz azalıb.

Araşdırmalar onu da göstərib ki, yüksək fiziki aktivliklə ölüm riski arasındakı mənfi əlaqə daha çox ürək-damar xəstəlikləri sahəsində müşahidə olunub. Belə ki, yüksək aktivliyi olan insanlar passiv həyat tərzi keçirənlərlə müqayisədə ürək-damar xəstəliklərindən 40 faiz, xərçəngdən isə 25 faiz daha az vəfat edirlər.

Alimlər bu nəticələrin bəzi məhdudiyyətlərini də qeyd ediblər. Belə ki, araşdırmalarda fiziki aktivliyin intensivliyi bəzən subyektiv olaraq qiymətləndirilib. Bununla belə, bu sahədə aparılan ilk genişmiqyaslı icmal və təhlil göstərir ki, fiziki aktivliyin hər hansı forması, hətta gec başlansa belə, hərəkətsiz həyat tərzindən qat-qat faydalıdır.

Tədqiqatın nəticələri British Journal of Sports Medicine jurnalında dərc olunub.

Alimlər, həmçinin irlandiyalı Rişard Morqanı nümunə kimi göstəriblər. O, idmana yalnız 70 yaşında başlayıb. Nəvəsi ilə birlikdə zala gedən Morqan maraq üçün qayıq simulyatorunu sınaqdan keçirib və bu fəaliyyətə gündəlik davam edib. 2007, 2017, 2021 və 2022-ci illərdə öz yaş kateqoriyasında qapalı məkanda keçirilən qayıq üzrə dünya çempionu olub. İrlandiyalı fizioloqların apardığı laborator araşdırmalara əsasən, hazırda 90 yaşını keçmiş Morqanın fiziki göstəriciləri 30–40 yaşlı kişi səviyyəsindədir.

S.ELAY

XQ