Həyat tərziniz genetikanızla uyğun gəlirmi? Bu testlər sizi gələcəyə hazırlayır

Tibb getdikcə xəstəliklərin müalicəsindən onların qarşısının alınmasına doğru yönəlir. Müasir yanaşmalar sayəsində artıq xəstəliklərin yaranmasını önləmək və ya gecikdirmək mümkün olur. Bu dəyişimin mərkəzində isə genetika elminin inkişafı dayanır. Genetik testlər həm xəstəlik risklərinin təyinində, həm də sağlamlığın qorunmasında mühüm rol oynayır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu testlər yalnız irsi xəstəlik risklərini müəyyənləşdirmir, həm də qidalanma, idman, dərman istifadəsi və dəri sağlamlığı kimi sahələrdə fərdi həyat planlarının hazırlanmasına imkan yaradır. Məsələn, genetik test nəticəsində şəkər xəstəliyinə meyilli olduğu müəyyən edilən bir şəxs, qidalanma və fiziki fəaliyyətini genetik quruluşuna uyğun tənzimləyərək bu xəstəliyin qarşısını tamamilə ala bilər.

Bu yanaşma tibbin istiqamətini müalicədən profilaktikaya çevirir. Genetik mütəxəssis, dosent doktor Ahmed Yeşilyurt bu testlərin sağlamlıq idarəçiliyində yeni bir səhifə açdığını bildirir.

Genetik testlər vasitəsilə bədəndə müəyyən xəstəliklərə meyillilik olub-olmadığı öyrənilir. Bu da insana risk yaradan ətraf amillərdən uzaq durmaq imkanı verir. Bəzi hallarda isə insan bu xəstəliyə ümumiyyətlə tutulmaya və ya onun başlanmasını illərlə gecikdirə bilər.

Həkimlər bildirirlər ki, hər populyar sağlamlıq trendi hər kəs üçün uyğun deyil. Çünki hər bir insanın genetik quruluşu fərqlidir. Bəzi şəxslərdə qlüten deyil, başqa karbohidrat növləri problem yarada bilər.

Hansı genetik test hansı məlumatı verir?

Genetik testlər bədənin qidaya, məşqə və ətraf mühit faktorlarına necə reaksiya verdiyini göstərir. Məsələn:

* Makro qida metabolizması testi: Karbohidrat, yağ və zülalın orqanizmdə necə parçalandığını müəyyənləşdirir və fərdi qidalanma planı üçün əsas yaradır.

* Vitamin və mineral mənimsənilməsi testi: Bədəndə vitamin və mineral ehtiyacını aşkar edir. Məsələn, "MTHFR” gen mutasiyası olan şəxslərə fol turşusu dəstəyi tövsiyə olunur.

* Əzələ və vətər quruluşu testi: Hər bir şəxsin hansı idman növlərinə daha uyğun olduğunu və zədələnmə riskini göstərir.

* Yağ yandırma və enerji istifadəsi testi: Metabolizması zəif olan şəxslər üçün HIIT kimi xüsusi məşq proqramlarının faydalı ola biləcəyini göstərir.

* UV həssaslığı və kollagen parçalanması testi: Günəşə qarşı həssaslığı müəyyənləşdirir, dərinin yaşlanma riskinə qarşı fərdi qoruyucu tədbirlər təklif edir.

Genetika elminin sürətli inkişafı nəticəsində tibbdə bir müalicə hamıya uyğundur yanaşması artıq keçmişdə qalıb. Artıq hər bir insanın genetik xəritəsinə əsaslanaraq qidalanma, müayinə və müalicə planları fərdiləşdirilir.

Bu sayədə xəstəliklər hələ yaranmadan önlənə bilir, yaranan hallarda isə daha erkən mərhələdə aşkarlanaraq müalicənin uğuru artır.

Genetik testlər artıq xərçəng, şəkər, sinir və göz xəstəlikləri kimi sahələrdə fərdi yanaşmanı mümkün edir. Məsələn, bəzi genetik şəkər tiplərində sadəcə pəhriz və idmanla xəstəliyi nəzarətdə saxlamaq olur, digərlərində isə dərman müalicəsi tələb olunur.

Gələcəkdə genetik testlər tibb elmini yenidən formalaşdıracaq. Süni intellektin dəstəyi ilə bu testlər yalnız xəstəlik risklərini deyil, yaşlanma proseslərini də fərdi səviyyədə idarə etməyə imkan verəcək.

İnsan ömrünün uzanması ilə birlikdə, Altsheymer, demensia və xərçəng kimi xəstəliklərin tam nəzarət altına alınması mümkün olacaq. Genetik analizlərin qiymətinin ucuzlaşması və əlçatanlığın artması isə bu texnologiyanın hər kəs üçün əlçatan olacağı yeni bir dövrü başlatacaq.

Aydın