Heydər Əliyevin izi ilə: 31 il əvvəl verdiyi mesaj diqqət çəkdi

Azərbaycanda dövlət siyasətinin mühüm prioritetlərindən biri dini və milli tolerantlığın qorunması, eyni zamanda millətlərarası münasibətlərin möhkəmləndirilməsidir. Bu istiqamətdə görülən işlər ölkədə ictimai sabitliyin təmin olunmasına və cəmiyyətdə birliyin güclənməsinə töhfə verir. Tarixə nəzər saldıqda, ölkəmiz uzun əsrlərdir müxtəlif dinlərin və xalqların sülh şəraitində yaşadığı bir məkan kimi tanınır. Burada müsəlmanlarla yanaşı, xristian, yəhudi və digər dini icmalar da fəaliyyət göstərir. Mədəniyyətlərarası dialoqun təşviqi ölkənin beynəlxalq miqyasda tolerantlıq nümunəsi kimi qəbul edilməsinə şərait yaradıb.

Dini tolerantlıq və dözümlülüyün mahiyyəti nədən ibarətdir? Bu ənənələrin möhkəmləndirilməsi və inkişafı istiqamətlərində hansı işlər görülür?

Globalinfo.az-a danışan Azərbaycan İlahiyyat İnstitutu Dinşünaslıq kafedrasının müdiri, dosent Anar Qafarov deyib ki, tolerantlıq demokratik və multikultural cəmiyyətlərin əsas dəyərlərindən biri kimi son illərdə əhəmiyyəti getdikcə artan və mütərəqqi dünyada geniş müzakirə obyektinə çevrilən mövzulardan biridir:

“Mahiyyət etibarilə tolerantlıq bir cəmiyyətdə irqi, milli, dini, etiqadi kimliyindən asılı olmadan hər kəsin mövcudluğuna təminat verən hüquqi borc, mənəvi tələbat, dini-əxlaqi və siyasi dəyər, mənsubiyyətindən asılı olmayaraq insanlara hörmətlə yanaşmaqdır. Bu gün sürətli inteqrasiya və miqrasiya proseslərini ehtiva edən qloballaşma dövründə birgəyaşayış prinsiplərini bərqərar edərək tolerant bir mühit formalaşdırmadan cəmiyyətlərdə sosial-siyasi sabitliyə və mənəvi rahatlığa nail olmaq qeyri-mümkündür. Bir dəyər kimi tolerantlıq müxtəlif etiqad və düşüncələri mənimsəyən insanlardan ibarət cəmiyyətlərin mövcudluğu üçün olduqca əhəmiyyətlidir. Cəmiyyəti təşkil edən fərqli kimliklər arasında qarşılıqlı hörmətin təsis edilməsi məhz tolerantlıqla əlaqədar dəyərlərin təbliği və təlimi ilə mümkün görünür. Əks halda, cəmiyyət və dövlətlərin daxili çaxnaşma, münaqişə və qarşılıqlı dözümsüzlük kimi neqativ hallara maruz qalması labüddür. Dünyanın birgəyaşayış və tolerantlıqla əlaqədar mənzərəsi bizi onu deməyə sövq edir ki, bu, bir dəyər kimi bu gün həm fərdlərarası, həm də ictimai münasibətlərdə rifahı, xoşbəxtliyi və ədaləti ehtiva edəcək mühitin formalaşdırılması naminə əvəzolunmaz bir dəyərdir”.

Anar Qafarov

Dosent qeyd edib ki, dini dözümlülük başqa dinlərin mənsublarına hörmət və etiramla yanaşmaqdır:

“Sözsüz ki, hər bir anlayışın və dəyərin məhdud sferası var. O cümlədən, tolerantlığın da bir sərhədi var. Belə ki, tolerantlı yanaşmanın sərhədini cəmiyyətdə dözümsüz hadisəyə haqq qazandırmaq, öz inancını başqasının inancı qarşısında yox saymaq və ya ona güzəştə getmək təşkil edir. Məsələni bu aspektdən dəyərləndirsək, tolerantlığı həm də belə tərif etmək olar: “Tolerantlıq insanın öz hüquqlarının başladığı həddə qədər başqasının hüquqlarına mane olmamasıdır”.

A.Qafarov bildirib ki, ölkəmizdə milli-mənəvi və dini dəyərlər istiqamətindəki siyasi-ictimai fəaliyyətlərdə ümumbəşəri dəyərlər də gözardı edilməyib:

“Belə ki, ölkəmizin mənəvi dəyərlər istiqamətindəki dövlət siyasəti təkqütblü olmayıb, mahiyyəti etibarilə mədəni-mənəvi müxtəlifliyi və multikulturalizmi də özündə ehtiva edir. Bu mənada, Ulu öndər Heydər Əliyevin 26 avqust 1994-cü ildə Peyğəmbərimiz Həzrət Məhəmmədin mövludu günündəki nitqində dilə gətirdiyi ifadələr diqqətəlayiqdir: “İslam dini başqa dinlərə qarşı heç vaxt düşmən olmamışdır. Çünki bu dinlərin hamısı Allahdan gəlir. Azərbaycanda müsəlmanlarla yanaşı, başqa dinlərə etiqad edən adamlar da yaşayır. Onlar da ölkəmizin bərabərhüquqlu vətəndaşlarıdır. Çalışmalıyıq ki, dini, milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, Azərbaycanın bütün vətəndaşları eyni hüquqlu olsunlar və onların hamısının birliyini, vəhdətini təşkil edək. Bu da Allah-Təalanın buyuruğu, bizim yolumuzudur”.

Bu nitqi sosial-fəlsəfi aspektdən təhlil etsək, görərik ki, burada sosial-mənəvi vəhdət, birlik və tolerantlılıq istiqamətində mühüm mesajlar mövcuddur. Məsələnin teoloji və hüquqi aspektinə də işarə edən bu nitqdə insanların dini, mədəni mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, başqa dinlərə, mədəniyyətlərə, mənəvi dəyərlərə və adət-ənənələrə hörmət bəsləmələri və dözümlü olmaları tövsiyə edilir”.

Dosent əlavə edib ki, Azərbaycanda birgəyaşayış və multikulturalizm sahəsində atılan addımlar, aparılan siyasət ölkə konstitusiyasına, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və normlarına, həmçinin qoşulduğumuz beynəlxalq müqavilələrə və bunlardan irəli gələn digər normativ hüquqi aktlara və qanunlara əsaslanır.

Qeyd: Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.

Mövzu: Dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi

Ləman İmran
Globalinfo.az