Hicab mübahisəsi: dini azadlıq, dünyəvilik və dövlətə qarşı təxribat ehtimalı

Azərbaycanda son günlər məktəblərdə hicab məsələsi ətrafında yaranan mübahisələr cəmiyyətin diqqətini yenidən din, dövlət, təhsil və dünyəvilik münasibətlərinə yönəldib. İlk baxışda məsələ məktəblilərin geyim qaydaları ilə bağlı görünür. Lakin hadisələrin gedişi göstərir ki, söhbət təkcə geyimdən deyil, həm də insanların dini inanclarının qorunmasından, dövlətin təhsil siyasətindən və ictimai narazılığın hansı istiqamətə yönəldilməsindən gedir.

Əlbəttə, bu məsələyə birtərəfli yanaşmaq düzgün olmaz. Hicab taxan hər kəsi dövlətə qarşı çıxan şəxs kimi təqdim etmək nə qədər yanlış olarsa, dini şüarlar altında baş verən hər bir hərəkəti də avtomatik olaraq haqlı etiraz saymaq bir o qədər yanlışdır. Əsas məsələ bu iki anlayışı bir-birindən ayırmaq və hadisələrin arxasında dayanan hüquqi, sosial və siyasi amilləri təhlil etməkdir.

Azərbaycan Konstitusiyasına görə, ölkəmiz dünyəvi dövlətdir. Dünyəvilik dövlət idarəçiliyinin dini qaydalar əsasında deyil, qanunlar əsasında həyata keçirilməsi deməkdir. Lakin bu prinsip dinin cəmiyyətdən çıxarılması və ya insanların dini inanclarına görə hüquqlarının məhdudlaşdırılması kimi başa düşülməməlidir.

Burada mühüm fərq mövcuddur. Dövlətin dünyəvi olması ilə cəmiyyətin dinsiz olması eyni şey deyil. İnsan həm dini inanclarına bağlı ola, həm də dünyəvi dövlətin qanunlarına hörmət edə bilər.

Məktəblərdə vahid geyim formasının tətbiqi müəyyən məqsədlərə xidmət edə bilər. Bu məqsədlərə şagirdlər arasında sosial fərqlərin azaldılması, təhsil mühitində vahid standartların qorunması və intizamın təmin olunması daxildir. Ancaq geyim qaydalarının tətbiqi zamanı dini azadlıq, təhsil hüququ və bərabərlik prinsipləri də nəzərə alınmalıdır.

Əgər bir şagirdin geyimi ilə bağlı mübahisə onun təhsildən kənarda qalmasına səbəb olursa, məsələ artıq sadəcə forma məsələsi olmaqdan çıxır və hüquqi müzakirə predmetinə çevrilir. Buna görə də dövlətin qaydaları aydın, əsaslandırılmış və bütün şagirdlər üçün hüquqi baxımdan anlaşılan olmalıdır.

İctimai qarşıdurmalar çox vaxt müəyyən narazılığın mövcudluğundan başlayır. İnsanlar öz hüquqlarının məhdudlaşdırıldığını düşündükdə etiraz edə bilərlər. Demokratik cəmiyyətdə dinc etiraz və hüquqi mübahisə özlüyündə dövlətə qarşı düşmənçilik demək deyil.

Lakin narazılığın ifadə forması dəyişdikdə vəziyyət də dəyişir. Dinc şəkildə etiraz etmək, məsələni məhkəməyə çıxarmaq, ictimai müzakirə aparmaq və hüquqi dəyişiklik tələb etmək bir şeydir. Məktəbin fəaliyyətinə mane olmaq, əmlakı dağıtmaq, binanı yandırmağa cəhd etmək və insanları təhlükə altında qoymaq isə tamamilə başqa məsələdir.

Maşın yandırmaq, məktəb yandırmağa cəhd etmək, məktəb şüşələrini sındırmaq – bütün bunlar birmənalı olaraq qəbuledilməzdir.

Buradan çıxan əsas nəticə budur ki, hər bir etirazın mahiyyəti onun şüarları ilə deyil, məqsədi, vasitələri və konkret əməlləri ilə də qiymətləndirilməlidir. Dini azadlıq tələbi əmlaka zərər vurmağa haqq qazandırmır. Eyni zamanda, bəzi şəxslərin törətdiyi zorakılıq da hicab məsələsində narazılıq bildirən bütün insanları eyni mövqedə birləşdirmək üçün əsas deyil.

Konkret desək, ictimai narazılıqdan istifadə edərək cəmiyyətdə qarşıdurma yaratmaq, dövlət institutlarına inamı zəiflətmək və dini qruplarla dövlət arasında düşmənçilik təsəvvürü formalaşdırmaq mümkündür.

Əgər kimlərsə şagirdlərin emosiyalarından istifadə edir, onları təhlükəli hərəkətlərə sövq edir və ya dini narazılığı zorakı qarşıdurmaya çevirməyə çalışırsa, bu, ciddi araşdırılmalı məsələdir.

Dini inanclar milyonlarla insanın şəxsi və ictimai həyatında mühüm yer tutur. Hicab da onu taxan insan üçün dini inancın, mənəvi bağlılığın və şəxsi kimliyin ifadəsi ola bilər. Bu səbəbdən məsələyə yalnız inzibati qaydalar prizmasından baxmaq cəmiyyətin bir hissəsinin hisslərini və narahatlığını nəzərdən qaçırmaq deməkdir.

Digər tərəfdən, dini simvolların siyasi mübarizədə istifadə edilməsi də mümkündür. Müəyyən siyasi və ideoloji qüvvələr dini məsələləri insanların həssaslığından yararlanmaq, onları səfərbər etmək və dövlətlə qarşıdurmaya yönəltmək üçün istifadə edə bilərlər.

Elmar

Gununsesi.info