İcbari tibbi sığorta sistemi necə təşkil olunmalıdır?

Hesablama Palatasının 2025-ci il üzrə İş Planına əsasən həyata keçirdiyi kənar dövlət maliyyə nəzarəti (KDMN) tədbirləri çərçivəsində səhiyyə sektorunda bir sıra ciddi maliyyə və idarəetmə nöqsanları aşkarlanıb.

Bu barədə Hesablama Palatasının "Dövlət auditi" bülletenində bildirilir.Sənədə əsasən, aparılan yoxlamalar zamanı İcbari Tibbi Sığorta Fondunun (İTSF) gəlir və xərc göstəricilərinin bəzi hallarda düzgün əks etdirilmədiyi müəyyən edilib.

Belə ki, gəlirlərin icrası ilə bağlı göstəricilərin tam nəzərə alınmaması, əvvəlki illərə dair xərclərin və öhdəliklərin düzgün tanınmaması Milli Məclisə təqdim edilən büdcə icrası hesabatlarında təhriflərə səbəb olub.

Auditin nəticələrinə görə, Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyinin (TƏBİB) tabeliyində fəaliyyət göstərən tibb müəssisələrinin maliyyələşmə mexanizmi də sığorta prinsiplərinə tam uyğun qurulmayıb. Mövcud sistemin əsasən saxlanma xərclərinə yönəldiyi qeyd olunur.

Eyni zamanda, dövlət büdcəsindən əhalinin sığortalanmasına ayrılan vəsaitlərin proqnozlaşdırılması zamanı əhali sayının rəsmi statistik göstəricilərlə uyğun gəlmədiyi, bəzi hallarda eyni kateqoriyadan olan şəxslərin bir neçə mənbə hesabına sığortalanmasının nəzərdə tutulduğu aşkarlanıb.

Bu isə dövlət büdcəsinə əlavə maliyyə yükü yaradaraq İTSF-in qalıq vəsaitlərinin artmasına səbəb olub.

Hesabatda həmçinin qeyd edilir ki, idarəetmə xərcləri ilə bağlı hüquqi çərçivənin tam formalaşmaması, bu xərclərin yuxarı həddinin müəyyən edilməməsi və müxtəlif xərc istiqamətlərində parçalanaraq göstərilməsi inzibati xərclərin artımına gətirib çıxarıb. TƏBİB tərəfindən yaradılan hüquqi şəxslərin sayının çoxalması da bu tendensiyanı gücləndirib.

Audit zamanı müəyyən edilib ki, adambaşına düşən icbari tibbi sığorta haqqının tərkibinə daxil edilən xərclər hər hansı hüquqi və ya metodoloji sənədlə əsaslandırılmayıb.Bununla yanaşı, sığorta haqqı, sığorta məbləği və tibbi xidmətlərin tariflərinin müəyyən edilməsi üzrə aydın və əsaslandırılmış mexanizmlər formalaşdırılmayıb ki, bu da tariflərlə xərclər arasında uyğunsuzluq riskləri yaradır.

Bundan başqa, dövlət proqramları çərçivəsində həyata keçirilən satınalmalarda ehtiyac və tələbat göstəricilərinin düzgün müəyyən edilmədiyi, bəzi hallarda alınmış tibbi məhsulların ehtiyac sahiblərinə çatdırılmadığı qeyd olunub. Bu isə səhiyyə xidmətlərinə əlçatanlığın məhdudlaşmasına səbəb olub.

İcbari tibbi sığortanın təşkili və maliyyələşdirilməsi sistemi effektiv şəkildə necə qurula bilər?

Mövzu ilə bağlı tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla "Cebheinfo.az"-a açıqlamasında bildirib ki, icbari tibbi sığortanın effektiv işləməsi üçün yalnız maliyyə deyil, həm də düzgün idarəetmə və xidmət planlaması eyni dərəcədə vacibdir:

"İcbari tibbi sığortanın təşkili məsələsində iki mühüm istiqamət ön plana çıxır. Bunlardan biri işin təşkilidir. Bu istiqamətə “rendevu” (onlayn növbə) sisteminin qurulması, göstərilən xidmətlərin hesablanması, ilkin olaraq əhalinin daimi ehtiyac duyduğu xidmətlərin - doğuşun, təxirəsalınmaz tibbi yardımın önə çəkilməsi və bu xidmətlərin formalaşdırılması daxildir. Eyni zamanda, həkimlərin maaş sisteminin qurulması da bu təşkilati məsələlərin tərkib hissəsidir.

Digər əsas istiqamət isə maliyyələşdirmədir. İcbari tibbi sığortanın maliyyələşdirilməsi müxtəlif mənbələr - dövlət, vətəndaşlar, fondlar, əmək birjaları və digər mənbələr hesabına həyata keçirilir. 

Bu mənbələrdən daxil olan vəsaitlər əsasında sistem fəaliyyət göstərir".

Onun sözlərinə görə, icbari tibbi sığortanın planlaşdırılması adambaşına deyil, xəstələnmə sayına uyğun aparılmalıdır:

"Belə ki, əvvəlki illərin xəstələnmə göstəriciləri ayrı-ayrı nozoloji vahidlər üzrə təhlil edilməli, xəstəliklərin ağırlaşmaları, bu zaman ortaya çıxan zəruri müayinələr və onların sayı nəzərə alınmalıdır. Bu məlumatlar əsasında yeni statistik sistem qurulmalı və sistem məhz bu prinsiplərlə fəaliyyət göstərməlidir.

Təəssüf ki, bu yanaşma tətbiq edilmədi. Əksinə, TƏBİB-in əsas fəaliyyəti Səhiyyə Nazirliyi ilə rəqabət şəraitində formalaşdı. Nəticədə iki icra qurumu arasında ziddiyyətlər yarandı və bu da işin effektivliyinə mənfi təsir göstərdi".

O bildirib ki, müxtəlif təmənnalı maraqlar və korrupsiya halları da audit nəticələrində üzə çıxdı:

"Bu hallar göstərir ki, maliyyələşdirmə prosesində korporativ maraqlar ön plana keçib. Bu gün bunun acı nəticələri açıq şəkildə hiss olunur. Yeni strukturlar bu səhvlərdən nəticə çıxarmalı, sistemi beynəlxalq standartlara uyğun və şəffaf şəkildə yenidən qurmalıdır. Əks halda, mövcud problemlərin təkrarlanması qaçılmaz olacaq".

Gülər Həsənli 
"Cebheinfo.az"
 

Açar sözlər: İcbari tibbi sığorta Adil Qeybulla

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin