İDEOLOQA ÇIXARILAN HÖKM

Ramiz Yunus, 

Xəzər Beynəlxalq Universitetinin politologiya professoru

Elə ölümlər var ki, ayırır, elələri də var ki, ifşa edir.

91 yaşında Zori Balayan öldü. Elə bir adam öldü ki, onun sözləri və ideyaları özündən sonra miras kimi deyil, bir daha belə şeylərin təkrarlanmaması üçün bir xəbərdarlıq kimi yaşayacaq.

Zori Balayan kimi alçaqların sayəsində Azərbaycan və Ermənistan xalqlarının yaşadığı faciənin miqyasını anlamaq üçün bəzən bəşəriyyətin artıq yaşamış olduğu təcrübəyə müraciət etmək lazımdır.

XX əsrdə dünya Yozef Göbbels siması ilə qarşılaşdı - o adamla ki, əlində silah tutmamışdı, lakin silahın kütləvi tətbiqini mümkün etmişdi. Onun gücü başqa şeydə idi: o, nifrəti normaya çevirir, "düşmənin" şəfqətə layiq olmadığını təlqin edir və cəmiyyəti addım-addım ona qarşı zorakılığın yolverilən olduğu düşüncəsinə gətirirdi.

Yadda saxlamaq vacibdir: fəlakətlər atəş səsləri ilə deyil, mətnlə, nitqlə, ideya ilə başlayır.

Onilliklər keçdi və elə gəlirdi ki, nasist Almaniyasının dərsi mənimsənilib. Lakin tarix təkrar olundu, artıq başqa məkanda, başqa adlarla, amma eyni məntiqlə. Qarabağ münaqişəsi təkcə siyasət və sistemlərin dağılması səbəbindən faciəyə çevrilmədi. O, həm də ona görə faciəyə çevrildi ki, yenidən ayrılıq dili ilə danışmağa başlayanlar tapıldı. O kəslər ki, qonşunun sənin düşmənin olduğuna, onunla birgəyaşayışın qeyri-mümkünlüyünə və münaqişənin qaçılmazlığına inandırmağa başladılar. Və bu koordinat sistemində Zori Balayan ən əsas fiqurlardan birinə çevrildi. Onun mətnləri, ritorikası, ideyaları çoxları üçün sadəcə rəy deyil, bəraət oldu. Ədavətə bəraət. Qəddarlığa bəraət. Müharibəyə bəraət.

Mexanizm onilliklər əvvəl olduğu kimi idi: əvvəlcə söz gəldi, sonra inandırma prosesi işə düşdü, ardınca total nifrət və finalda artıq qan töküldü.

Göbbels və Zori Balayan arasındakı ən qorxulu paralellik də məhz budur. Miqyasda və ya tarixi kontekstdə deyil, təsirin mahiyyətində. O zaman ki, ideologiya insanı digərində özü kimi bir insan görmək qabiliyyətindən məhrum edir.

İki Qarabağ müharibəsi təkcə siyasi qərarların nəticəsi deyil. Bu, insanların şüuruna uzun müddət və inadla yeridilən ideyaların nəticəsidir. Və nəticə olaraq - on minlərlə həlak olanlar, minlərlə itkin düşənlər. Milyonlarla qaçqın. Göbbels və Zori Balayan kimi insan cildində olan alçaqların sözlərinin qiyməti bax budur.

Mübahisə doğurmayan məqamlar var: nifrətin qızışdırılması həmişə faciəyə aparır və bu işlə məşğul olanlar, heç vaxt döyüş meydanında olmasalar belə, məsuliyyət daşıyırlar.

Yozef Göbbels vaxtilə dünyaya sözün insanlığı necə məhv edə biləcəyini göstərdi.

Zori Balayan və Azərbaycanla Ermənistan arasındakı iki Qarabağ müharibəsinin tarixi göstərdi ki, nasist Almaniyasının bu dərsi unudula və yenidən təkrar oluna bilər.

Zori Balayan öz ideyalarının nəticələrinin hamı üçün aşkar olduğu ana qədər yaşadı. Bu, nadir hallardan biridir ki, ideoloq öz sayıqlama ideyalarının yekununu sağlığında görür və bu yekun onun üçün əsl hökmə çevrilir. O, Azərbaycan Prezidentinin Xankəndidə və Şuşada bayraq ucaltmasını öz gözləri ilə gördü, qaliblərin paradını gördü və Bakıda separatçılar üzərindəki "Nürnberq prosesini" gördü, yalnız bundan sonra öldü.

Və bu nəticə təkcə Azərbaycanın Ermənistan üzərindəki qələbəsi deyil, həm də məhv edilmiş talelərin yerindəki xarabalıqlar, ağrı və sükutdur. Bu mətn tarixi yenidən yazmaq cəhdi deyil, əksinə, həm Bakıda, həm də İrəvanda anlaşılan sadə bir şeyi xatırlatmaq cəhdidir: sözlə əkilən nifrət sərhəd tanımır, millət seçmir, o, hamını öldürür.

Heç bir şüar həlak olanları diriltmədi. Heç bir kitab qaçqınları evlərinə qaytarmadı. Heç bir "ideya" məhv edilmiş talelərə bəraət qazandırmadı. Geriyə yalnız bir bədəl qaldı və o, dəhşətli oldu.

Bu mətn bir insanın ölümü haqqında deyil. Bu, dirilərə bir xatırlatmadır: nifrəti qızışdırmaq asandır, ona bəraət qazandırmaq daha da asandır, lakin bunun bədəlini müəlliflər deyil, xalqlar ödəyəcək. Ona görə də burada hökm birdir: silaha çevrilmiş söz, atılan atəş qədər cinayətdir.

Və gec-tez ona görə tarix məhkəməsi qarşısında cavab verməli olacaqsan. Şərqdə deyildiyi kimi: "Yel əsən, qasırğa biçər".