Icma.az
close
up
RU
İnsanlar niyə uydurulmuş tarixi həqiqətdən daha çox sevir?

İnsanlar niyə uydurulmuş tarixi həqiqətdən daha çox sevir?

Kulis.az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Kulis.az Şahanə Müşfiqin "Tarixi kim yazır: daşlar, yoxsa ona inananlar?" adlı yazısını təqdim edir.

Bəzən bir daş parçası min kitabdan daha inandırıcı görünür. Üzərində çatlar varsa, kənarları yosun bağlayıbsa, ətrafına bir neçə romantik əfsanə də əlavə olunubsa, artıq o daş bizim üçün tarixin özünə çevrilir. Görəsən, niyə biz çox vaxt həqiqəti yox, yaxşı danışılmış hekayəni qəbul edirik? Bilmirəm…

Bu günlərdə qarşıma çıxan bir xəbər məni məhz buna görə düşündürdü. İtaliyada 69 yaşlı Franco Malosso von Rosenfranz illərlə insanları inandıra bilib ki, onun tikdiyi amfiteatr Roma imperiyasından qalan nadir abidələrdən biridir. O, müasir materiallardan istifadə edərək qədim görünüşlü tikili inşa edib, onun eramızın 393-cü ilinə aid olduğunu, yəni ən qədim amfiteatrlardan biri olduğunu iddia edib, turistlərə ekskursiyalar təşkil edib, bilet satıb.

Hətta bu "abidə" yerli turizm materiallarında və rəsmi tətbiqlərdə belə yer alıb. Yalnız 2016-cı ildə arxeoloqların araşdırmasından sonra məlum olub ki, "Roma teatrı", əslində, fiberqlas, gips və betondan hazırlanmış süni şəkildə ustalıqla yaşlandırılmış dekorasiyadan başqa bir şey deyil. Hətta peyk görüntüləri belə əvvəllər orada belə bir tikilinin olmadığını təsdiqləyib.

Ən maraqlısı isə budur ki, insanlar bu yalana inanmağa hazır imişlər və illərlə bir yalanın izi ilə tarixə yaxınlaşdıqlarını düşünüblər. Bəlkə də bunun əsas səbəbi insanın özündən əvvəlki dövrlərə qarşı olan marağı, tarixə toxunmaq, keçmişi hiss etmək arzusudur. İnsan övladı min il əvvəl yaşamış bir sivilizasiyanın divarına əlini qoyanda özünü zamanın içində hiss edir. Bu hiss o qədər güclüdür ki, bəzən həqiqəti yoxlamaq, hətta ondan az da olsa, şübhə etmək ehtiyacı belə duymur.

Əslində, bu, ilk belə hadisə deyil. Dünya tarixində saxta artefaktlar, uydurma əlyazmalar, sonradan "kəşf edilmiş" qədim xəzinələr, müqəddəs ocaq adı ilə illərlə insanların hisslərindən istifadə edən pirlər az olmayıb. Bəziləri milyonlarla insanı aldadıb, bəziləri isə illərlə alimləri belə mübahisəyə sövq edib. Deməli, insanı aldadan təkcə saxtakarlığın ustalığı deyil, həm də onun inanmağa hazır olmasıdır. Bəzən biz həqiqətin sübutunu yox, xəyal etdiyimiz keçmişin təsdiqini axtarırıq.

Sosial şəbəkələr dövründə isə bu ehtiyac daha da böyüyüb. İndi hər şəhər "ən qədim", hər bina "ən sirli", hər daş "möcüzəvi" olmalıdır ki, diqqət çəksin. Turizm də çox vaxt elmi faktlardan deyil, yaxşı hazırlanmış miflərdən qidalanır. Tarix marketinq alətinə çevriləndə isə həqiqətlə uydurma arasındakı sərhəd getdikcə silinir.

Bəlkə də buna görə dünyanın bir çox ölkəsində tarixi irsin qorunması təkcə abidələri bərpa etməkdən ibarət deyil. Onların mənşəyini araşdırmaq, hər yeni "kəşfi" elmi metodlarla yoxlamaq da eyni dərəcədə vacibdir. Əks halda, sabah hansısa usta bir neçə ton beton, bir az boya və yaxşı hazırlanmış əfsanə ilə yeni bir "antik şəhər" yarada bilər. İnsanların şəkil çəkdirməsi, turist avtobuslarının ora axışması isə onun həqiqi tarixə çevrilməsi demək deyil.

Diqqətlə düşünsək, bu hadisə təkcə bir nəfərin fırıldağı deyil. Bu, həm də sistemin uğursuzluğudur. Əgər bir tikili rəsmi qurumların siyahısına qədər daxil ola bilirsə, deməli, insanlar gördüklərinə inanmağı araşdırmaqdan üstün tuturlar. Sanki gözümüzü aldadan hər şey beynimizi də aldada bilir.

Burada medianın da üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Sensasiya yaratmaq istəyi bəzən faktın özündən daha cəlbedici görünür. "Dünyanın ən qədim...", "İki min illik sirr...", "İnanılmaz kəşf..." kimi başlıqlar oxucunu cəlb edir, amma həmin məlumatın arxasında elmi sübut varmı, bunu araşdıranların sayı çox olmur. İnformasiya sürətlə yayıldıqca, onun doğruluğunu yoxlamaq daha da çətinləşir.

Bununla yanaşı, bu hadisənin başqa tərəfi də var. Tarix yalnız daşlardan ibarət deyil. Tarix onu araşdıran alimlərin, şübhə edən tədqiqatçıların, sual verməkdən çəkinməyən insanların sayəsində tarix olaraq qalır. Əgər arxeoloqlar həmin tikilini yoxlamasaydılar, bəlkə də yüz ildən sonra bu saxta amfiteatr həqiqi abidə kimi kitablara düşəcəkdi.

İnformasiya əsrində saxtakarlıq təkcə pulla bağlı deyil. Bu gün süni intellekt saxta şəkillər yaradır, "deepfake" videolar milyonlarla insanı çaşdırır, sosial şəbəkələrdə uydurma sitatlar məşhur şəxsiyyətlərin adına paylaşılır. Sabah hansısa "qədim əlyazma", "itmiş xəzinə" və ya "tarixi fakt" da eyni üsulla dünyaya təqdim oluna bilər. Ona görə də informasiya savadlılığı artıq jurnalistlərin və alimlərin deyil, hər bir insanın ehtiyacına çevrilib.

Bəlkə də bu əhvalatın ən qiymətli dərsi də məhz budur ki, hər qədim görünən şey tarix deyil. Hər çox paylaşılan məlumat həqiqət demək deyil. Hər rəsmi görünən mənbə səhvsiz deyil.

Biz niyə dərs verməyi seçirik? Taleyini təsadüflərə borclu əsərlər "Uşaqlıqdan məhrum qaldığı sevginin süni surəti..." - "Parfümer" xoreodramına baxış
Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:77
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 21 Avqust 2026 03:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see333

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see314

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see305

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see302

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see293

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see284

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see264

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see260

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see253

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see250

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see247

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see244

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see238

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see237

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see230

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see217

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see211

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see202

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see202

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri