İnsanlarda yaxınlarına qarşı aqressiya hansı səbəblərdən yaranır? Psixoloq və sosioloqdan AÇIQLAMA

İnsanlarda yaxınlarına qarşı aqressiya bəzən ani və gözlənilməz davranışlarla özünü göstərir. Stress, gündəlik həyatın yaratdığı gərginlik və emosional təzyiq bu aqressiyanı artırır və fərdlərin təhlükəli qərarlar verməsinə səbəb ola bilər.

Buna bariz nümunə kimi ötən həftə Paytaxtın Xəzər rayonunda baş vermiş faciəli hadisə də  göstərilə bilər. Ananın yeni doğulan 3 günlük körpəsini dənizə atması onu göstərir ki, aqressiyanın yüksək səviyyəsi insan davranışlarını nə qədər destruktiv edə bilər. Hətta öz canından bir parça olanın həyatına son qoymaqla...

Hadisə həm fərdi, həm də cəmiyyət səviyyəsində ciddi narahatlıq doğurur. Maraqlıdır, görəsən, insanlarda aqressiya maddi cəhətlərdənmi, yoxsa digər faktorlardanmı yaranır?

Psixoloq, psixoterapevt Orxan Şəfizadə Avtosfer.az-a bildirib ki, aqressiya qətl kimi ağır nəticələrə yol açır: “Aqressiya insanlarda müxtəlif səbəblərdən yaranır. Daxili gərginlik və emosional tıxanma bu səbəblərin ən əsaslarından biridir. İfadə olunmayan hisslər zamanla yığılır və nəhayət, partlayışa çevrilir. Ailə və sosial stress, davamlı konfliktlər də insanın emosional nəzarətini zəiflədir və aqressiv reaksiyaların ortaya çıxmasına səbəb olur. Psixoloji pozuntular və impulsivlik isə düşünmədən verilən reaksiyaların daha kəskin olmasına gətirib çıxarır. Bəzən aqressiya qətl kimi ağır nəticələrə yol açır. Sadəcə maddi və ya gündəlik problemlər tətik rolunu oynasa da, əsas səbəblər dərin psixoloji faktorlarla bağlıdır: uzun müddətli psixoloji yüklənmə, özünə nəzarətin zəifləməsi, impulsiv qərarlar, alkoqol və maddələrin təsiri, emosional partlayış anında rasional düşüncənin sıradan çıxması. Bu faktorlar bir araya gəldikdə aqressiya bəzən ölümcül nəticələrə səbəb ola bilər”.

Psixoloq aqressiyanı azaltmaq üçün effektiv yolların olduğunu da bildirib: “İlk növbədə, tetikləyiciləri tanımaq önəmlidir; insan nə zaman aqressivləşdiyini bildikdə onu idarə edə bilir. Nəfəs və bədən texnikaları gərginliyi saniyələr içində azaldır. Koqnitiv-davranış terapiyası aqressiyanı doğuran düşüncə və inancları dəyişdirərək reaksiyaların idarə edilməsinə kömək edir. Emosional boşalma, məsələn, idman, yazı terapiyası və yaradıcı fəaliyyətlər daxili gərginliyi azaltmağa xidmət edir. Ünsiyyət və sərhəd bacarıqları isə münasibətlərdə konfliktlərin minimuma endirilməsini təmin edir. Yekun olaraq, aqressiya təsadüfi deyil; o, daxili psixoloji və emosional zəminin nəticəsidir. Düzgün müdaxilə insanı və cəmiyyəti təhlükədən qoruyur”.

Belə hadisələr göstərir ki, aqressiya və destruktiv davranışlar təkcə fərdlərin psixoloji vəziyyətindən qaynaqlanmır, eyni zamanda sosial mühit, ailədaxili münasibətlər, iqtisadi və mədəni faktorlarla da bağlıdır.
Sosioloq Naib Niftəliyev mövzu ilə bağlı Avtosfer.az-a bildirib ki, aqressiyanın artması sosial-iqtisadi səbəblərlə, eləcə də informasiya stresi ilə birbaşa bağlıdır: “Ananın övladını bu cür inkar etməsi başqa subyektiv səbəblərlə də bağlı ola bilər. Səbəblər obyektiv və subyektiv olur. Amma istənilən halda ananın övladını dənizə atması və ona qarşı sərt rəftar nümayiş etdirməsi həm cinayət məsuliyyətinə aid davranışdır, həm də qeyr-insani münasibət. Cəmiyyətin sosial-iqtisadi vəziyyəti insanların davranışına təsir göstərir. Yəni ola bilir ki, insan ətraf mühitin və ya maddi-iqtisadi çətinliklərin təsiri altında öz rəftarını tənzimləyə bilməsin. Aqressiyanın qarşısının alınmasına gəldikdə isə önləyici tədbirlər görülməli, aqressiya faktoru bir müddət yanaşı, bir müddət isə tam öndə müşahidə olunmalıdır. Sosial müdaxilə, erkən preventiv tədbirlər, marifləndirmə, sosial təhsil və ictimai qınağın uzlaşdırılması əlverişli ola bilər. Kifayət qədər metodlar və vasitələr mövcuddur. Sosial-iqtisadi motivlərə düzgün köklənmək və insanları iqtisadi cəhətdən daha sağlam, fəal və rifahlı vəziyyətə gətirmək, iqtisadi çətinliklərin yaratdığı mənfi stresslərin qarşısını almaq gərəkdir”.

Nurcan Babək