İnsanların özünü varlı kimi göstərməsi hansı təhlükələr yaradır? EKSPERTLƏRDƏN XƏBƏRDARLIQ

Daha bahalı həyatın daha çox xoşbəxtlik gətirəcəyi düşüncəsi çox yayğındır, amma bu, hər zaman doğru olmur. Brend çılğınlığı və istehlak mədəniyyəti insanların sosial statusunu və psixologiyasını dərin şəkildə təsir edir. İnsanlar yüksək brendli məhsullar və dəbdəbəli həyat tərzi ilə daha yüksək sosial mövqe əldə etmək istəyirlər. Bu, bəzən onların özlərinə inamını artırır və ya cəmiyyətdə qəbul görmək üçün bir vasitəyə çevrilir.

Lakin maddi dəyərlər üzərində qurulmuş xoşbəxtlik anlayışı bir çox hallarda keçici olur və insanlar uzun müddətli məmnuniyyət və daxili sülh tapmaqda çətinlik çəkirlər. Beləliklə, daha bahalı həyat həqiqətən də daha çox xoşbəxtlik gətirirmi?

Mövzu ilə bağlı sosioloq Üzeyir Şəfiyev Avtosfer.az-a açıqlamasında bildirib ki, fərqli insanlar fərqli ehtiyaclar və meyarlara əsaslanaraq xoşbəxtliyi axtarır:

“Bəziləri sadəcə ehtiyaclarının ödənməsi fonunda xoşbəxt olur, bəziləri isə daha yüksək ehtiyacların təmin olunması ilə. Bu barədə psixoloq Maslounun ehtiyaclar piramidası mühüm rol oynayır. Maslouya görə, insanların ən yüksək ehtiyacı özünü aktualizə etməkdir, yəni insanlar öz potensiallarını tam şəkildə həyata keçirməyə çalışırlar. Lakin, bəzi insanlar üçün xoşbəxtlik maddi zənginlik və sosial statusla bağlıdır, bəziləri isə fərqlənmə və diqqət çəkməklə özlərini xoşbəxt hiss edirlər.
Bəzi insanlar yüksək həyat tərzi və zənginliklə özlərini ifadə etməyə çalışır. Məsələn, bahalı maşınlar, telefonlar və ya dəbdəbəli geyimlərlə fərqlənməyi istəyirlər. Bu, cəmiyyətdəki yerini möhkəmləndirmək və özünə inamını artırmaq məqsədi güdür. Lakin bəzən insanlar arzuları ilə imkanları arasında uyğunsuzluq yaşayır. Belə insanlar "deprivasiya" vəziyyəti yaşayır və xəyallarını reallaşdıra bilmədikləri üçün xəyal qırıqlığı və depressiya ilə üzləşirlər. Bu, onları gərginlik və psixoloji problemlərə sürükləyə bilər”.

Sosioloq əlavə olaraq bildirib ki, kütlə psixologiyası da bəzi insanların başqalarına uyğun yaşamağa çalışmasına səbəb olur:

“Başqaları nə edirsə, mən də onu etməliyəm düşüncəsi ilə insanlar özlərini və həyat tərzini başqalarına bənzətməyə çalışırlar. Bu yanaşma onları həmişə maddi və sosial cəhətdən irəliləməyə məcbur edir. Lakin bəzən bu, onları daha dərin böhranlara sürükləyir. Məsələn, daha bahalı kirayə mənzil və ya yüksək markalı maşın almaq, onların real imkanlarını aşan bir vəziyyət yaradır. Nəticədə, bu insanlar daha da gərginləşir, çünki bu "göstərmə" yanaşması onları əsl xoşbəxtlikdən uzaqlaşdırır.

Ən mühüm olan, insanların arzuları ilə imkanlarını uyğunlaşdırmasıdır. Misal üçün, "ayağını yorğuna uyğun uzat" deyimi buna yaxşı bir nümunədir. İnsanlar yalnız öz real imkanları daxilində xoşbəxtlik axtarmalıdırlar. Hər insanın öz məqsədi və idealları olmalıdır, amma bu məqsədlər gerçəkliklə uyğun olmalıdır. Beləliklə, arzuları ilə imkanlarını uyğunlaşdırmayan insanlar özlərini xoşbəxt etməkdən daha çox gərginlik və böhranlar yaşayır”.

Psixoloq Aygül Məlikovanın fikrincə, maddiyyat psixologiyada önəmli rol oynayır, çünki bir çox psixoloji narahatlıq insanların maddi azadlıqlarının olmaması və ya arzu etdikləri tərzdə yaşaya bilməməsi ilə əlaqəlidir:

“Bu dövrdə texnologiyanın inkişafı ilə insanlar sosial şəbəkələrdə daha çox vaxt keçirir və başqalarının həyat şəraitini gördükcə öz həyat şəraitlərinə narazı ola bilərlər. Bu vəziyyət isə depresiv problemlərə səbəb ola bilər. Bəzi insanlar isə sosial statuslarını daha çox önəmsəyir, başqalarını sosial statuslarına görə dəyərləndirir və bu yanaşma narsisizm və digər şəxsiyyət pozuntularına səbəb ola bilər. Bu tip insanlar başqalarına qarşı aqressiv reaksiyalara səbəb ola bilərlər.

Eyni zamanda, maddi vəziyyətlərini idarə edə bilməyən insanlar, istədikləri kimi yaşaya bilmədikləri üçün özlərini daha çox zəif hiss edə bilərlər. Maddi çətinliklər özünə inam problemi yarada bilər və bu, depressiya və digər psixoloji pozuntulara səbəb ola bilər. İnsanlar özlərini aciz hiss edə bilər və nəticədə özünə qapalı, depressiv əlamətlər inkişaf etdirə bilərlər”.

Eltac Zülfüqaroğlu