Dünyada insan alveri qurbanlarının sayı artıb EKSPERTLƏRDƏN ƏHALİYƏ XƏBƏRDARLIQ

Son illərdə insan alveri və müasir köləlik qlobal miqyasda ciddi narahatlıq doğuran problemlərdən birinə çevrilib. Xüsusilə işsizlik, sosial-iqtisadi çətinliklər və daha yaxşı həyat arzusu insanları qeyri-qanuni sxemlərə aldanmağa vadar edir.

Çox zaman iş adıyla aldadılaraq başqa ölkələrə aparılan və ya elə öz ölkələrində daxili bazarda istismar edilən insanlar ağır şərtlər altında işləməyə, fiziki və psixoloji zorakılığa məruz qalmağa məcbur edilir. 

Bəs bu cür halların qurbanı olan insanların taleyi necə olur?

Mövzu ilə bağlı sosioloq Üzeyir Şəfiyev Avtosfer.az-a açıqlamasında bildirib ki, insan alveri və köləlik məsələsi bütün dövrlərdə mövcud olmuş və daim müzakirə olunan bir mövzudur:

“Bu məsələyə qarşı müasir dövrdə beynəlxalq iradə mövcuddur və bununla bağlı beynəlxalq konvensiyalar fəaliyyət göstərir. Bir çox ölkə bu konvensiyalara qoşulub və öz milli qanunvericiliyində köləliklə mübarizə aparan xüsusi cinayət maddələrinə yer verib. Hazırda bu, dünyanın müxtəlif ölkələrində baş verir və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) da gündəliyində olan məsələlərdən biridir. Məsələn, COVID-19 pandemiyasından əvvəlki dövrlə müqayisədə son dövrlərdə insan alveri hadisələrinin 25% artması ciddi bir problemdir.
Azərbaycan da bu problemə qarşı mübarizəni davam etdirir. Bu sahədə ölkəmizdə müvafiq qanunlar qəbul olunub və cinayət məcəlləsində insan alveri ilə bağlı xüsusi maddələr mövcuddur. Həmçinin Azərbaycan dövlətinin həyata keçirdiyi sosial proqramlar və tədbirlər sayəsində bu məsələnin qarşısını almaq üçün geniş işlər görülür. Məsələn, insan alveri qurbanlarına hüquqi yardım göstərilir. Eyni zamanda sosial proqramlarla onları reabilitasiya etmək və cəmiyyətə inteqrasiya etmək məqsədilə sığınacaqlar, psixoloji və sosial dəstək proqramları həyata keçirilir. Təhsil müəssisələrində və ictimai yerlərdə sosial maarifləndirmə tədbirləri keçirilir, vətəndaşlara bu mövzuda hüquqi məlumatlar təqdim edilir”.
Sosioloq əlavə olaraq qeyd edib ki, bu tədbirlərlə yanaşı, insan alveri qurbanlarına məşğulluq bacarıqlarını artırmaq, onları əmək bazarına hazırlamaq üçün proqramlar da tətbiq edilir:

“Nəticədə bu qurbanlar cəmiyyətə tam inteqrasiya olurlar və yeni həyat qurmağa başlayırlar. Lakin bu problem yalnız bir ölkənin təkbaşına həll edə biləcəyi bir məsələ deyil. İnsan alveri qlobal bir problemdir və ölkələr bu məsələyə qarşı mübarizədə öz milli qanunvericilikləri və tədbirləri ilə birləşməlidirlər. Statistikalar göstərir ki, bu cinayət sektoru gəlir gətirən sahə olduğu üçün xüsusi cinayətkar qruplar bu sahədən faydalanır və buna qarşı mübarizə daha da çətinləşir. Buna görə də ölkələr öz hökumətləri və beynəlxalq təşkilatlarla birləşərək bu problemə qarşı mübarizə aparmalıdırlar”.

"Polisə Dəstək" İctimai Birliyinin rəhbəri Şəmsəddin Əliyev fikrincə, son zamanlar vətəndaşlarımız müxtəlif bəhanələrlə aldadılaraq, guya xaricdə yüksək əməkhaqqı vəd edilən işlərə cəlb olunurlar:

“Təəssüf ki, belə təkliflərə aldanan şəxslər heç bir araşdırma aparmadan, müvafiq dövlət qurumları – İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə Baş İdarəsi, Xarici İşlər Nazirliyi və əgər məsələ təhsillə bağlıdırsa, Elm və Təhsil Nazirliyi ilə məsləhətləşmədən qərar verirlər. Bu isə onların insan alveri qurbanına çevrilməsi riskini artırır.
Son illərin təcrübəsi göstərir ki, edilən təklifləri araşdırmadan razılıq vermək insanların həyatında ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Belə halların reabilitasiyası isə çox çətin olur. Buna görə də xüsusilə təhsil, virtual nikah və ya başqa vədlərlə bağlı təkliflər alarkən mütləq müvafiq dövlət qurumları ilə məsləhətləşmək lazımdır ki, insan alverinin qurbanına çevrilməsinlər.

Son illərdə bu sahədə kifayət qədər maarifləndirici tədbirlər həyata keçirilir. Daha çox QHT-lər bu sahədə layihələr maliyyələşdirir və seminarlar təşkil edirlər. Bu tədbirlər əsasən ali təhsil müəssisələrində və bölgələrdə keçirilir. İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə Baş İdarəsində bu sahəyə aid bir alyans yaradılıb və aktiv fəaliyyət göstərir”.

Şəmsəddin Əliyev sonda bildirib ki, görülən maarifləndirmə tədbirləri müəyyən qədər öz töhfəsini verir:
“Lakin vətəndaşlar da ehtiyatlı olmalı, hər hansı şübhəli təkliflə rastlaşdıqda müvafiq qurumlara məlumat verməlidirlər. Çünki insan alveri ilə məşğul olanlar kifayət qədər hiyləgərdirlər və öz niyyətlərinə çatmaq üçün müxtəlif vədlər verirlər”.

Eltac Zülfüqaroğlu