İqlim dəyişikliyi: XXI əsrin ən böyük ictimai sağlamlıq problemi

İqlim dəyişikliyi XXI əsrin ən böyük ictimai sağlamlıq problemidir. Yuvam Dünya İqlim Klinikasının Elmi Şurasının üzvü, Mine Durusu Tanrıöverin sözlərinə görə, Türkiyə bu prosesdən ən çox təsirlənən ölkələrdən biridir və buna görə də iqlim dəyişikliyi ilə əlaqəli sağlamlıq problemləri getdikcə daha çox müşahidə olunacaq.

Sherg.az-ın məlumatına görə, mütəxəssis vurğulayıb ki, iqlim dəyişikliyi həm yaratdığı təbii fəlakətlər, həm də xroniki xəstəliklərə təsiri səbəbindən təcili müdaxilə tələb edən qlobal sağlamlıq böhranına çevrilib.

Risk qrupunda olanlar

Professorun sözlərinə görə, həddindən artıq isti günlərin sayının artması, quraqlıq, leysan yağışlar və daşqınlar insan sağlamlığına ciddi təsir göstərir. Xüsusilə körpələr, uşaqlar, yaşlılar, piylənmə, diabet və ürək-damar xəstəliklərindən əziyyət çəkən şəxslər daha yüksək risk altındadır. Açıq havada çalışan fəhlələr və fermerlər də iqlim dəyişikliklərinin təsirlərinə daha həssas qruplar hesab olunur.

Ərzaq və su təhlükəsizliyi təhdid altındadır

Mine Durusu Tanrıöver qeyd edib ki, quraqlıq, ekstremal hava şəraiti və biomüxtəlifliyin azalması ərzaq təminatı və qida təhlükəsizliyi üçün ciddi təhlükə yaradır. Tozlanmanı təmin edən həşəratların sayının azalması kənd təsərrüfatına mənfi təsir göstərir.

O bildirib ki, təmiz və təhlükəsiz içməli suya çıxışın çətinləşməsi gigiyena və sanitariya problemlərini artırır, bu isə yoluxucu xəstəliklərin yayılması riskini yüksəldir.

Yeni xəstəliklər yayıla bilər

Professorun sözlərinə görə, heyvanlar vasitəsilə yayılan xəstəliklər də iqlim dəyişikliyi nəticəsində daha geniş ərazilərə yayılır. Ağcaqanad və gənələr vasitəsilə ötürülən bəzi xəstəliklər əvvəllər rast gəlinməyən bölgələrdə də müşahidə olunmağa başlayır.

Hava çirkliliyi hər il milyonlarla insanın həyatına son qoyur

Tanrıöver bildirib ki, hava çirkliliyi də insan sağlamlığı üçün ciddi təhlükədir:

“Hər il dünyada təxminən 7 milyon insan hava çirkliliyi ilə bağlı səbəblərdən vaxtından əvvəl həyatını itirir.”

Onun sözlərinə görə, iqlim böhranı nəticəsində baş verən meşə yanğınları havaya zərərli qazların və uçucu üzvi maddələrin yayılmasına səbəb olur, bu da havanın keyfiyyətini daha da pisləşdirir.

Dünya üçqat böhran yaşayır

Professor qeyd edib ki, hazırda dünya üç böyük problemlə üz-üzədir: iqlim dəyişikliyi, biomüxtəlifliyin itirilməsi, ətraf mühitin çirklənməsi.

Bu problemlərin bir-birinin mənfi təsirlərini daha da gücləndirdiyini deyən Tanrıöver karbon izinin sürətlə azaldılmasının vacibliyini vurğulayıb.

Daha sadə həyat tərzi tövsiyə olunur

Mütəxəssis insanların daha az istehlak edən və israfdan uzaq həyat tərzinə keçməli olduğunu bildirib. Onun fikrincə:

Mümkün olduqda avtomobildən istifadəni azaltmaq;

Piyada və ya velosipedlə hərəkət etmək;

Enerji sərfiyyatını azaltmaq;

Bitki mənşəli qidaların istehlakını artırmaq;

Yerli məhsullara üstünlük vermək;

Alış-veriş zamanı məhsulların karbon izini nəzərə almaq həm ətraf mühitə, həm də insan sağlamlığına müsbət təsir göstərir.

1,5 dərəcə həddinin aşılması təhlükəsi

Yuvam Dünya Dərnəyinin qurucusu Kıvılcım Kocabıyık isə bildirib ki, yaxın 10 il ərzində qlobal istiləşmədə kritik hesab olunan 1,5 dərəcə həddinin aşılması ehtimalı yüksəkdir.

Onun sözlərinə görə, tədbirlər görülməzsə, temperatur artımı 2 dərəcəni də keçə bilər. Bu isə ekstremal hava hadisələrinin, istilik dalğalarının, quraqlıqların, daşqınların, meşə yanğınlarının və biomüxtəlifliyin itirilməsinin daha da şiddətlənməsinə səbəb olacaq.

Kocabıyık vurğulayıb ki, iqlim böhranı ilə mübarizə üçün enerji, nəqliyyat, sənaye, tikinti və ərzaq istehsalı sahələrində ciddi struktur dəyişiklikləri həyata keçirilməlidir.

O əlavə edib ki, iqlim dəyişikliyinin təsirləri xüsusilə aşağı gəlirli ölkələrə və həssas sosial qruplara daha ağır təsir göstərir. Buna görə də iqlim ədaləti prinsiplərinə əsaslanan, heç kəsi kənarda qoymayan yanaşma vacibdir.

“Artıq gözləmək yox, hərəkətə keçmək vaxtıdır”, - deyə Kocabıyık bildirib.