İqlim dəyişmələri ekzistensional əhəmiyyət daşıyan, inkişaf edən kiçik dövlətlərə gəldikdə, onlara güclü dəstək lazımdır

İqlim dəyişmələri bu gün bəşəriyyətin üzləşdiyi ən ciddi və ekzistensional problemlərdən biridir. Ətraf mühitin sürətlə dəyişməsi, dəniz səviyyəsinin qalxması, şiddətli hava hadisələrinin artması və biomüxtəlifliyin azalması planetin hər bir hissəsinə təsir edir. Lakin bu təsirlər bərabər şəkildə bölünmür. Ən çox zərər görənlər arasında inkişaf etməkdə olan və xüsusilə kiçik dövlətlər dayanır. Bu ölkələr həm coğrafi baxımdan daha həssas mövqedə yerləşirlər, həm də iqlim dəyişmələrinin fəsadları ilə mübarizə aparmaq üçün kifayət qədər iqtisadi və texnoloji resurslara malik deyillər. Buna görə də onlara qlobal miqyasda daha güclü dəstək verilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır. Kiçik ada dövlətləri və aşağı gəlirli inkişaf etməkdə olan ölkələr bir çox hallarda iqlim dəyişmələrinin nəticələrinə qarşı ən müdafiəsiz mövqedədirlər. Məsələn, dəniz səviyyəsinin qalxması Sakit okeandakı və Karib hövzəsindəki bir çox ada dövlətlərini xəritədən silmək təhlükəsi yaradır. Bu ölkələrdə kənd təsərrüfatı, su ehtiyatları və qida təhlükəsizliyi ciddi risk altındadır. Eyni zamanda bu ölkələrin əksəriyyəti özləri çox az miqdarda istixana qazı emissiyası törətsələr də, başqalarının yaratdığı fəsadları yaşamağa məcbur olurlar. Bu ədalətsiz və qeyri-bərabər vəziyyət onların inkişafını ləngidir və sosial sabitliyi təhlükə altına alır. Bu kontekstdə beynəlxalq ictimaiyyətin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. İnkişaf etmiş ölkələr daha çox maliyyə və texnoloji imkanlara sahib olduqları üçün, iqlim ədalətinin təmin olunması baxımından həm etik, həm də praktiki olaraq ön sırada dayanmalıdırlar. İnkişaf etməkdə olan kiçik dövlətlər üçün iqlim fondundan ayrılan vəsaitlərin artırılması, texnoloji transferin sürətləndirilməsi və iqlim adaptasiyası sahəsində kapasitə quruculuğunun dəstəklənməsi vacibdir. BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyası və Paris Sazişi çərçivəsində bu məsələlərə dair öhdəliklər mövcuddur, lakin bu öhdəliklərin icrası kifayət qədər sürətli və effektiv aparılmır. Azərbaycan kimi inkişaf edən ölkələr də bu prosesdə öz töhfəsini verə bilər. COP29-a ev sahibliyi etməklə Azərbaycan iqlim ədaləti mövzusunu ön plana çıxarmaq və zəif ölkələrin səsini dünyaya çatdırmaq üçün mühüm platforma təqdim edir. Bu tədbir vasitəsilə inkişaf etməkdə olan kiçik dövlətlərin ehtiyaclarının qlobal siyasətdə daha çox nəzərə alınması, onların maliyyə resurslarına çıxış imkanlarının genişləndirilməsi və “zərər və ziyan” mexanizminin daha operativ işləməsi üçün beynəlxalq razılaşmaların əldə edilməsi mümkün ola bilər. Azərbaycanın təşəbbüsü ilə COP29 zamanı iqlim ədalətinə həsr olunmuş xüsusi sessiyaların keçirilməsi və regional əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində praktiki addımlar atılması bu istiqamətdə mühüm rol oynaya bilər.

Ayşən Soltanlı

YAP Laçın rayon təşkilatının 33 saylı ƏPT-nin sədr müavini

Laçın rayon 6 nömrəli tam orta məktəbin təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini