İran ABŞ gərginliyi qlobal iqtisadiyyatı sarsıdır

"Dünya iqtisadiyyatı İran-ABŞ müharibəsindən ciddi şəkildə mənfi təsirlənib".

Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında iqtisadçı ekspert Altay İsmayılov bildirib.

Onun sözlərinə görə, xüsusilə İranın Hörmüz boğazını bloklaması və ABŞ-nin limanlara qarşı məhdudiyyətlər tətbiq etməsi qlobal iqtisadi böhran riskini artırıb: "Hörmüz boğazı xam neft və neft məhsullarının daşınmasında strateji əhəmiyyətə malikdir. Gündəlik təxminən 20 milyon barel xam neft və neft məhsulu bu marşrutdan keçir. Bundan əlavə, qlobal mayeləşdirilmiş qaz ticarətinin də təxminən dörddə biri bu boğaz vasitəsilə həyata keçirilir.

Bu səbəbdən boğazın bloklanması qlobal iqtisadi proseslərə mənfi təsir göstərərək ilk növbədə enerji daşıyıcılarının qiymətlərinin kəskin bahalaşmasına səbəb olub. Nəticədə dünya iqtisadiyyatı son illərin ən ciddi tədarük zənciri pozuntularından biri ilə üz-üzə qalıb. Bu vəziyyət həm münaqişə tərəflərinə, həm də qlobal iqtisadiyyata ciddi təsir göstərib.

Bunun nəticəsində, beynəlxalq qurumların proqnozlarına görə, qlobal iqtisadi artım tempinin 2,5 faizə qədər enəcəyi gözlənilir. Bu göstərici pandemiyadan sonrakı dövrdə qeydə alınan ən aşağı səviyyələrdən biridir.

Ən çox zərər görən sahələr arasında aviasiya sektoru xüsusi yer tutur. Uçuşların məhdudlaşdırılması aviaşirkətlərin xərclərini artırıb və fəaliyyətlərini çətinləşdirib. Eyni zamanda dəniz nəqliyyatında yaranan problemlər tədarük zəncirlərinin pozulmasına səbəb olub. Xüsusilə gübrə və yarımkeçirici məhsulların tədarükündə ciddi çətinliklər müşahidə edilir.

Nəqliyyat sahəsindəki problemlər ərzaq təhlükəsizliyinə də mənfi təsir göstərib. Region ölkələrinin ərzaq ehtiyatlarının böyük hissəsi bu marşrutlardan asılı olduğundan idxalda ciddi pozuntular yaranıb. Nəticədə bəzi ölkələrdə ərzaq məhsullarının qiymətlərində 40 faizdən 100 faizə qədər artım qeydə alınıb.

Bütün bunların nəticəsində sənaye istehsalı azalıb, enerji xərcləri yüksəlib, iqtisadi aktivlik zəifləyib və turizm sektoru ciddi zərər görüb.

Mövcud vəziyyətdən müəyyən mənada fayda əldə edən ölkələr isə əsasən neft ixracatçısı ölkələrdir. Neft qiymətlərinin yüksəlməsi həmin ölkələrin gəlirlərinin artmasına səbəb olub.

Bununla yanaşı, qeyd etmək lazımdır ki, ayın 19-na planlaşdırılan müqavilə imzalanarsa, vəziyyətin mərhələli şəkildə normallaşması mümkün ola bilər. Lakin hazırda regionda gərginlik hələ də tam aradan qalxmayıb".

Lətifə Abdıyeva