“İran idarəçiliyi Pezeşkian ətrafında mərkəzləşir” Yeni model

Bu, sistemin daxili sarsıntılara yol verməmək və vahid komanda mərkəzindən hərəkət etmək iradəsini nümayiş etdirir

Yaxın Şərqdə artan hərbi-siyasi gərginlik və ABŞ-İran qarşıdurmasının dərinləşməsi fonunda Tehranda təhlükəsizlik və idarəetmə mexanizmləri fövqəladə rejimə keçib. ABŞ Prezidenti Donald Trampın yanvarın 23-də Amerika hərbi donanmasının İranın yaxın sularına doğru hərəkət etdiyini bəyan etməsi mümkün hərbi eskalasiya ehtimalını artırıb.

Bu şəraitdə “The Jerusalem Post” İranın Ali rəhbəri Əli Xameneinin mümkün ABŞ zərbəsi ilə bağlı xəbərdarlıqlardan sonra Tehranda yerləşən yeraltı bunkerdə gizləndiyini yazır. Bildirilir ki, onun oğlu Məsud Xamenei ali rəhbərin gündəlik fəaliyyətini koordinasiya edir və icraedici strukturlarla əsas əlaqə rolunu oynayır.

Politoloq Tural İsmayılov Sherg.az-a açıqlamasında İranda idarəetmənin mərkəzləşdirilməsinin mövcud çoxsaylı problemlərin daha asan nəzarətdə saxlanmasına xidmət etdiyini söyləyib:

"İranın dövlət idarəçiliyində hazırda müşahidə olunan mərkəzləşmə ölkənin üzləşdiyi çoxşaxəli böhranların idarə olunması zərurətindən qaynaqlanır. Prezident Məsud Pezeşkianın icraedici hakimiyyət orqanları ilə hərbi-təhlükəsizlik strukturları arasında əsas əlaqələndirici kimi ön plana çıxması da bu zərurətlə bağlıdır.

ABŞ Prezidenti Donald Trampın yanvarın 23-də Amerika hərbi donanmasının-“armada”nın regiona doğru hərəkət etdiyini bəyan etməsi Vaşinqtonun Tehran üzərindəki psixoloji və hərbi təzyiqini pik həddə çatdırıb. Bu açıqlama bölgədə gərginliyi daha da artırıb. Belə bir şəraitdə Pezeşkianın gündəlik dövlət işlərinin koordinasiyasını öz üzərinə götürməsi idarəetmədə yeni mərhələdən xəbər verir. Bu addım rəsmi Tehranın xarici təhdidlər və daxili narazılıqlar qarşısında idarəetmə mexanizmlərini “fövqəladə rejim”ə keçirdiyini göstərir. Bu yanaşma dövlət aparatının funksionallığını sığortalamaq məqsədi daşıyır. Eyni zamanda strateji qərarların icrasını sürətləndirmək üçün atılmış praqmatik addım kimi qiymətləndirilir".

Analitik Tramp administrasiyasının nümayiş etdirdiyi hərbi qətiyyətin əslində “Razılaşma Sənəti” doktrinasının tərkib hissəsi olduğunu bildirib:

"Bu yanaşma rəqibi ən dar diplomatik küncə sıxışdırmaq məqsədi güdür.

İran rəhbərliyi isə buna cavab olaraq hərbi bölmələrini yüksək hazırlıq vəziyyətinə gətirib. Paralel olaraq Pezeşkian vasitəsilə mülki və hərbi idarəetmə arasındakı sinxronluğu təmin edib.

Prezidentin bu kritik məqamda kordinator rolunu üzərinə götürməsi ona mühüm imkanlar yaradır. O, həm daxili sabitliyi qorumaq, həm də Vaşinqtondan gələn hərbi-siyasi siqnalları təhlil edərək çevik reaksiya vermək imkanı əldə edir.

Bu mənzərədə idarəetmənin Pezeşkianın ətrafında cəmləşməsi təsadüfi deyil. Bu, sistemin daxili sarsıntılara yol verməmək və vahid komanda mərkəzindən hərəkət etmək iradəsini nümayiş etdirir.

Bölgədəki hərbi gərginlik və diplomatik qeyri-müəyyənlik fonunda İranın yeni idarəetmə arxitekturası diqqət çəkir. Bu model Vaşinqtonla mümkün “böyük saziş” və ya potensial hərbi toqquşma ehtimalına qarşı sistemin adaptasiya qabiliyyətini göstərir.

Pezeşkian hökuməti bir tərəfdən daxildəki iqtisadi və sosial gərginliyi yumşaltmağa çalışır. Digər tərəfdən isə xarici hərbi təzyiqi neytrallaşdırmaq üçün dövlətin bütün resurslarını bir nöqtəyə yönəldir".

Ekspert yaxın günlərdə ABŞ donanmasının bölgə sularına daxil olması ilə strateji şahmatın daha da mürəkkəbləşəcəyini deyib:

"Bu zaman Tehranın tətbiq etdiyi kordinatorluq modeli həm daxili, həm də xarici sınaqlardan keçəcək. Bu prosesin nəticəsi regionda əhlükəsizlik balansının formalaşmasını müəyyən edə bilər. Alternativ olaraq mövcud qarşıdurma yeni bir müstəviyə keçə bilər".