İran səfəri yalnız Türkiyə üçün deyil, həmçinin Azərbaycan üçün də əhəmiyyətlidir Politoloq

Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan yaxın günlərdə İrana rəsmi səfər edəcək.

Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İrana səfərinin əsas gündəm mövzuları nələr ola bilər?

Mövzu ilə bağlı Redaktor.az-a açıqlamasında türkiyəli politoloq İsmail Cingöz bildirdi ki, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İran səfəri, son günlər bölgədə baş verən hadisələrin qiymətləndirilməsi və iki ölkə arasında məsləhətləşmələrin aparılması baxımından çox önəmlidir.

"İran səfəri yalnız Türkiyə üçün deyil, həmçinin Azərbaycan üçün də əhəmiyyətlidir. Ərdoğanın səfərini Azərbaycanla birlikdə Türk dünyası dövlətləri adından etdiyini də söyləmək olar. Çünki Türkiyə xarici siyasətində Azərbaycan və Türk dövlətlərinin maraqlarını və haqlarını nəzərə alaraq siyasət aparır. Bu, Türkiyənin xarici siyasət reallığıdır. Son günlərdə Alyaskada keçirilən Putin-Tramp ikitərəfli görüşü də bu səfərdən əvvəl baş verməsi xüsusi önəm daşıyır. Yəni Ərdoğanın İran səfərindən əvvəl baş tutan bu görüşdəki qərarların Türkiyəyə, İrana və Azərbaycan təsiri müzakirə olunacaq.  Türkiyə ilə İran qədim iki qonşudur. 1920-ci ilə qədər İran bir Türk dövləti idi və əhalisinin 50%-dən çoxu türk idi. İranın daxili və xarici siyasətinin bir şəkildə Türkiyəni və Türk dünyasını maraqlandırdığı da unudulmamalıdır.

Zəngəzur dəhlizi kontekstində bu səfəri dəyərləndirsək, Zəngəzur bölgəsinə Amerika şirkətlərinin yerləşəcəyi faktı da müzakirəyə və diqqətə alınacaq mövzulardandır. Əgər İran İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra Zəngəzur dəhlizinin açılmamasına inad etməsəydi, bu “qırmızı xəttdir, bizim üçün müharibə səbəbidir” iddiası olmasaydı, Zəngəzur dəhlizi artıq açılardı və ora Amerika şirkətləri gəlməzdi".

Politoloq əlavə etdi ki, görüşdə İranın həyata keçirdiyi xarici siyasət səhvlərinin necə düzəldilə biləcəyi və ya bu prosesin birgə necə idarə edilə biləcəyi müzakirə ediləcək.

"Eyni zamanda İran türklərinin, yəni İran ərazisində yaşayan türklərin sosio-mədəni hüquqları da bu görüşlərin gündəmində yer alacaq. Bu gün Suriyanın yenidən qurulma prosesi və Əsəd dövrü ilə İranın münasibətləri məlumdur. Yeni Əhməd əş-Şaraa Suriya idarəsində İranla müəyyən müxalifət mövqeyi tutmuş kimi görünür və Türkiyənin Suriya siyasəti aydındır. Suriyanın bərpası zamanı PYD, YPG və SDG kimi təşkilatların Suriya hökuməti ilə inteqrasiyası da müzakirə olunacaq. Çünki bu təşkilatlar İran tərəfindən dəstəklənir. Onların inteqrasiyası təmin olunmasa, Türkiyənin quru əməliyyatı qaçılmaz ola bilər.

İranın Türkiyə, Azərbaycan, Türk dünyasına qarşı mövqeyini dəyişdirməsinin, birgə yüksəlişin nə qədər vacib olduğunu, İranın da fəaliyyət göstərməməsi halında birgə inkişaf və iqtisadi yüksəliş əldə edəcəyi məsələsi də müzakirə ediləcək. Beləliklə, bu səfərə qədim qonşu ölkələr arasında münasibət kimi baxmaq lazımdır. Birlikdə inkişafın, birlikdə böyümənin, iqtisadi yüksəlişin nə qədər önəmli olduğu, yaxşı qonşuluq əlaqələrinin qorunması və qarşılıqlı fəaliyyət göstərən təşkilatların dəstəklənməməsi kimi məsələlər də geniş şəkildə qiymətləndiriləcək", - deyə İsmail Cingöz vurğuladı.

Xədicə BAXIŞLI