İran üçün böyük plan AKTUAL

Yaxın Şərq payıza qədər yanacaq

Tehran, öz imkanlarını həddindən artıq qiymətləndirərək, Amerikanın əlaqələndirilməmiş hərəkətlərini müşahidə edir və nəyin çatışmadığını düşünür. 1950-ci illərin sonlarında Misir prezidenti Camal Əbdül Nasir zarafatla Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin agenti Miles Koplenda deyib: "Siz amerikalıların dahiliyi ondadır ki, siz heç vaxt açıq-aşkar axmaq bir şey etmirsiniz, yalnız başa düşülməsi çətin olan axmaq şeylər edirsiniz". Bu sözlər Amerikanın hələ də keçmiş Avropa müstəmləkə gücləri ilə müqayisədə bir qədər daha xeyirxah hesab edildiyi bir dövrdə deyilmişdi. Bu siyasi kapital tezliklə boşa çıxdı, çünki ABŞ kommunizmin yayılmasından qorxaraq Yaxın Şərqdə regional millətçiliyi cilovlamağa çalışdı, lakin nəticədə bəzi ölkələri Sovet İttifaqına yaxınlaşdırdı. Nasirin sözlərinə görə, Amerikanın "axmaq hərəkətləri" insanları "bəlkə də bir şeyi əldən verdiyimizi düşünməyə" vadar etdi.

ABŞ və İsrail 28 fevralda İranın Ali Lideri Əli Xameneini öldürdükdə, bölgədəki bir çox insan yeni bir böyük planın olub-olmadığını düşünməyə başladı. Körfəz dövlətləri Vaşinqtonu müharibə təhlükələri barədə xəbərdar etdilər, çünki bu, onları təhlükəyə atacaq və Hörmüz boğazını faktiki olaraq bağlayacaq və həm ABŞ, həm də qlobal iqtisadiyyat üçün ciddi nəticələrə səbəb olacaq. 1990-cı illərdə Səudiyyə Ərəbistanı ABŞ-ı İslam Respublikası rejiminin devriləcəyinə zəmanət verə bilmədikləri təqdirdə İrana qarşı müharibəyə başlamamaq barədə xəbərdar etmişdi.

Lakin, "Epik Qəzəb" Əməliyyatı başlayanda yüksək vəzifəli ərəb rəsmilərindən biri deyib ki, raket zərbələrinin dəliliyinin arxasında, şübhəsiz ki, rejim dəyişikliyini sürətləndirmək planı var idi, baxmayaraq ki, o, bunun nə qədər yaxşı təşkil olunduğunu və resurslarla təchiz olunduğunu qiymətləndirə bilmədi. Bunun əksinə olaraq, Amerikanın Fars körfəzindəki müttəfiqləri özlərini İranın qəzəbinə və Ağ Evin səriştəsizliyinə məruz qoydular. Həm ölkə daxilində, həm də diasporada olan bəzi iranlılar ABŞ prezidenti Donald Trampın yanvar ayında verdiyi sürətli yardım vədini yerinə yetirdiyinə inanmaq istədilər, lakin tez bir zamanda xəyanətə uğradıqlarını anladılar.

Müharibənin tərəfdarları iddia edəcəklər ki, hərbi əməliyyatın özü yaxşı həyata keçirilib və Amerika və İsrail qüvvələri quru əməliyyatı olmadan İranın imkanlarına maksimum ziyan vurub və bu da aktiv diplomatiya üçün yol açıb. Lakin ötən ay ABŞ İran üçün son dərəcə əlverişli şərtlərlə anlaşma memorandumu imzaladı. İstəmədikləri müharibəyə cəlb olunmuş Körfəz dövlətləri, ballistik raketlər və proksi qüvvələr də daxil olmaqla, təhlükəsizlik narahatlıqlarını həll etməyən uğursuz müvəqqəti razılaşmanın nəticələri ilə tək qaldılar.

O vaxtdan bəri Körfəz monarxiyaları bu strateji planlaşdırma çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün fəal şəkildə tədbirlər görürlər. Səudiyyə Ərəbistanı vəziyyətində bu, Trampla münasibətləri qorumaq və eyni zamanda Vaşinqtonun hərbi əməliyyat azadlığını məhdudlaşdırmaq deməkdir. Həm BƏƏ, həm də Səudiyyə Ərəbistanı İranla gərginliyi azaltmağa çalışır. Əmirliklər də İsrail ilə təhlükəsizlik əməkdaşlığını dərinləşdirirlər.
Bu arada, ABŞ vitse-prezidenti J.D. Vance və dövlət katibi Marko Rubio rəqabətli prezidentlik kampaniyalarına başlamış kimi görünürlər. Onlar regiondakı vəziyyət və onun gələcəyi ilə bağlı fərqli baxışlar təklif edirlər. Vance, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun zabitləri də daxil olmaqla, yüksək vəzifəli İran rəsmiləri ilə danışıqlarını "indiyə qədər ən maraqlı şey" adlandırdı, Rubio isə ötən ay müttəfiqlərini Amerikanın İrana təslim olmayacağına və ya onlara xəyanət etməyəcəyinə əmin etmək üçün Fars körfəzi dövlətlərinə səfər etdi.

Anlaşma memorandumunun imzalanmasından bir ay keçməmiş İran özünü qalib kimi hiss edərək, öz imkanlarını şişirdirmiş kimi görünür. Bu, qismən Amerikanın anlaşılmaz hərəkətlərini müşahidə etməsi və nəyi əldən verdiyini düşünməsi ilə bağlıdır. Hətta sərt xətt tərəfdarı olan bir İran rəsmisi Amerikanın Tehranı hər hansı bir təsir gücündən məhrum etmək üçün bir neçə cəbhədə qəsdən manevr etdiyini iddia etdi.
Çərşənbə günü Tramp Tehranın Hörmüz boğazından keçən gəmilərə zərbə endirməsindən sonra İran rəhbərliyini "xəstə insanlar" adlandırdı. ABŞ Maliyyə Nazirliyi İslam Respublikasının 60 gün ərzində neft satmasına imkan verən sanksiya güzəştlərini ləğv etdi və ABŞ qüvvələri İrana 90 hücum etdi, o cümlədən ölkənin şimalında körpü və dəmir yolu xətti - Çin və Rusiya ilə ticarət üçün istifadə edilən quru yolu.
İndi Tramp atəşkəsə son qoyduğunu elan etdi və Körfəz ölkələri bir daha İranın hərəkətlərindən qəzəbləndi. Yeni danışıqların ardınca gəlməsi ehtimalı var, amma daha çox hücum olacaq. Bu, İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahuya, hərəkətləri dəqiq müəyyən edilmiş münaqişənin yeganə tərəfinə uyğundur. Onun üçün müharibə siyasi yaşam üçün zəruri şərtdir.

V.VƏLİLİ