İran və Avropa üçlüyü İstanbulda: Nüvə diplomatiyasına türk imzası

Bu gün İstanbulda İran və "Avropa üçlüyü" (İngiltərə, Fransa və Almaniya) arasında nüvə danışıqları keçiriləcək.

Danışıqlar xarici işlər naziri müavinləri səviyyəsində olacaq.

Bu üç ölkə 2015-ci ildə ABŞ-nin da imzaladığı lakin 2018-ci ildə Prezident Donald Trampın tək tərəfli olaraq çıxmasından sonra mübahisələrə səbəb olan nüvə anlaşmasının tərəfləri arasında yer alır.

Politoloq Tural İsmayılov Sherg.az-a bildirib ki, İstanbulda İran və "Avropa üçlüyü" (Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya) arasında xarici işlər naziri müavinləri səviyyəsində keçirilən nüvə danışıqları Türk dünyasının geosiyasi çəkisini artıran mühüm bir hadisədir:

"Bu görüş 2015-ci il Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planının (JCPOA) bərpası üçün yeni imkanlar axtarır, eyni zamanda regional sabitliyin təminində dialoqun rolunu vurğulayır. Müzakirələrin mərkəzində İranın uran zənginləşdirmə fəaliyyətlərinin məhdudlaşdırılması və sanksiyaların ləğvi ilə bağlı qarşılıqlı öhdəliklər dayanır. İran iqtisadi təzyiqlərdən azad olmaq üçün nüvə proqramında şəffaflığı artırmağa hazır olduğunu bildirir, lakin qəti şərtləri ilə danışıqlarda möhkəm mövqe tutur. Avropa ölkələri isə bu prosesdə vasitəçi rolunu gücləndirərək həm Tehranla etimadı bərpa etməyə, həm də ABŞ-ın maraqlarını nəzərə almağa çalışır. ABŞ-ın bu görüşə reaksiyası ehtiyatlı olacaq, çünki Vaşinqton İranla birbaşa dialoqdan çəkinir və Avropanın təşəbbüslərinə şübhə ilə yanaşır. ABŞ-ın 2018-ci ildə JCPOA-dan çıxması Tehranı daha sərt addımlar atmağa vadar etsə də, hazırkı administrasiya sanksiyalar siyasətini yumşaltmaqdan imtina edir. Bu, danışıqların gedişatını çətinləşdirə bilər, çünki İran ABŞ-ın iştirakı olmadan tam razılaşmaya getməyə ehtiyatlanır. Avropa üçlüyünün məqsədi isə daha genişdir: onlar İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaqla yanaşı, regionda gərginliyi azaltmağa və iqtisadi əlaqələri canlandırmağa çalışır. Xüsusilə Fransa və Almaniya, enerji və ticarət sektorlarında İranla əməkdaşlıq potensialını bərpa etmək istəyir".

Politoloq əlavə edib ki, danışıqlar Türk dünyasının diplomatiya mərkəzi kimi İstanbulun rolunu bir daha təsdiqləyir:

"Türkiyənin ev sahibliyi regionda sabitliyin təminində neytral platforma kimi onun çəkisini artırır. İranın regional təsiri, xüsusilə Yaxın Şərqdəki proksi qruplar vasitəsilə siyasəti, Avropanın enerji təhlükəsizliyi və miqrasiya məsələlərinə təsir edir. Buna görə də, Avropa üçlüyü bu görüşlərdə yalnız nüvə məsələsini deyil, həm də Livan və Fələstin kimi regional dinamikaları müzakirə etməyə çalışacaq. Ancaq danışıqların uğuru tərəflərin qarşılıqlı etimad qurma qabiliyyətindən və ABŞ-ın dolaylı dəstəyindən asılıdır. Türkiyənin vasitəçi rolu bu prosesdə həlledici ola bilər. Çünki Ankara həm Qərblə, həm də İranla dialoq kanallarını açıq saxlayır. Əgər tərəflər praqmatik və qarşılıqlı faydalı həllər tapmağa nail olarsa, İstanbul görüşü qlobal təhlükəsizlik arxitekturasında yeni bir səhifə aça bilər. Bu, Türk dünyasının beynəlxalq aləmdəki nüfuzunun artmasının bariz nümunəsidir".