İran yanacaq müharibəsində BAXIŞ BUCAĞI

Tehran benzin böhranının dərinləşəcəyini gözləyir

İran hökuməti Donald Tramp administrasiyası tərəfindən elan edilən iqtisadi müharibənin nəticələrinə hazırlaşır. Prezident Məsud Pezeşkyanın kabineti açıq şəkildə bildirib ki, ölkə tezliklə İranın çox asılı olduğu benzin çatışmazlığı ilə üzləşəcək. ABŞ-ın daha sərt sanksiyalarının Tehranın əsas tranzit və logistika mərkəzini Fars körfəzi dövlətlərinə itirməsi ilə nəticələnəcəyi gözlənilir və bu ölkələr vasitəsilə müxtəlif mənşəli benzin ölkəyə neytral etiketlərlə daxil olurdu.

Məsud Pezeşkyan çıxışında deyib: "Əvvəla, müharibə şəraitində yaşadığımızı qəbul etməliyik. Marşrutlar bağlanıb və mallar gəlmir. Bu mallardan biri benzindir. Gəlirlərimiz də azalıb. Özümüz istehsal etdiyimiz benzinlə yanaşı, onu xaricdən almağa məcburuq". Pezeşkyan davam edib: "Nəticədə, təchizat yolları açıq olsa belə, onları almaq üçün yenə də pulumuz olacaqdı. İdxal və ixracımız 25-35% azalıb və iqtisadçılar bunun ölkə üçün nə demək olduğunu başa düşürlər".

İran prezidenti izah edib ki, hökumət sözdə üçüncü istehlak kateqoriyası üçün benzinin qiymətini qaldırmaq niyyətindədir. Bu kateqoriya kvotadan yuxarı kommersiya benzinidir və avtomobil sahibləri aylıq müavinətlərini tamamilə tükəndirdikləri təqdirdə daha yüksək qiymətə almağa məcbur olurlar.

Bu arada, Pezeshkianın komandasının nümayəndələri açıq şəkildə etiraf edirlər ki, ABŞ-ın aktiv hərbi əməliyyatların donması fonunda hələ də davam etdirdiyi İran limanlarının dəniz blokadası təsir göstərir. Ötən həftə İranın İcra İşləri üzrə vitse-prezidenti Məhəmməd Cəfər Qaempanah vurğulayıb ki, Amerika blokada tədbirləri səbəbindən benzin idxal etmək mümkün deyil. "Benzinin paylanması ədalətsizdir və eyni şəkildə davam etmək mümkün deyil. Bundan əlavə, daxili benzin istehsalı kifayət deyil", hökumət rəsmisi vurğulayıb və kabinetin subsidiyalı yanacağın qiymətlərini tənzimləməli olacağını etiraf edib.

İslam Respublikası ən böyük neft istehsalçılarından biridir, lakin daxili istehlakı ödəmək üçün daxili istehsal gücünə malik deyil. İranın istehsal çatışmazlığı 28 fevralda başlayan və İranın əsas neft emalı zavodlarına zərbələr endirilən ABŞ-İsrail əməliyyatından bəri daha da pisləşib. Dəniz blokadası bu təsiri daha da artırıb. Hazırda daxili istehlak gündə 135 milyon litr benzin təşkil etdiyindən, istehsal təxminən 121 milyon litrə çatır. İranın Enerji Optimallaşdırması və Strateji İdarəetmə Təşkilatının hesablamalarına görə, İranda gündəlik benzin çatışmazlığı 14-15 milyon litrdir.

İranın benzin idxalının coğrafiyasına gəldikdə, ümumiyyətlə, son illərdə əsas mənbənin "cənub dəhlizi" - Fars körfəzindən olan tacirlər olduğuna inanılır. Onlar müxtəlif beynəlxalq yanacaqları (o cümlədən Hindistan və Çin mənşəli yanacaqları) İslam Respublikasına yönləndirir və yanacağın mənşəyini neytral sənədlərlə gizlədirdilər. Yanacaq, əsasən İran rəsmilərinin indi əlçatmaz olduğunu etiraf etdiyi Ərəbistan dövlətlərinin, əsasən BƏƏ və Omanın limanları və lövbərləri vasitəsilə daşınırdı. Postsovet ölkələri ilə əlaqəli qalan idxal, şimal quru və Xəzər yolları vasitəsilə İran ərazisinə çatırdı.

Tehrana qarşı çıxan nəşrlər şahidlərə istinadən bildiriblər ki, Tramp administrasiyası İrana qarşı "D günü" sanksiyalarını elan etdikdən sonra İslam Respublikasında benzinin panik alışı başlayıb. Yerli yanacaqdoldurma məntəqələrində növbələr yaranıb və sakinlər ehtiyat toplamağa çalışıblar. Bu vəziyyət İran hökumətini benzin ehtiyatları ilə nə edəcəyini düşünməyə məcbur etdi - xüsusi müəssisələrdə milyonlarla litr şəklində saxlanılan və enerji təhlükəsizliyi şəbəkəsi kimi xidmət edən istifadəyə hazır motor yanacağının fiziki ehtiyatları. İran iqtisadiyyatı uzun müddətdir ki, bu resurslardan daxili istehsal və faktiki istehlak arasındakı fərqi aradan qaldırmaq üçün istifadə edir.

Lakin, mənbələrin "Iran International TV"-yə verdiyi məlumata görə, ehtiyatlar son zamanlar elə sürətlə istifadə olunur ki, müvafiq orqanlar onların mümkün tükənməsi barədə həyəcan təbili çalmağa başlayıblar. "Iran International"ın istinad etdiyi hesablamalara görə, ehtiyat yanacaq istifadəsi hazırkı tempdə davam edərsə, qalan yanacaq ehtiyatları bir neçə həftə ərzində tükənə bilər. Bu da öz növbəsində hökumətin daxili istehsalda və ya idxaldakı fasilələri kompensasiya etmək imkanlarını məhdudlaşdıracaq. Kanalın mənbələrinə görə, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ehtiyatların aktiv istifadəsinə qarşı çıxır, Pezeshkianın komandası isə əks mövqe tutur.

Qərb diplomatları benzin qıtlığı böhranının İranda yeni etiraz dalğasına səbəb olacağını və İran rejimini sarsıdacağını gözləyirlər. İsrailin "Israel Hayom" qəzetinə verdiyi müsahibədə adı çəkilməyən Qərb diplomatik nümayəndəsi İran siyasi sisteminin benzin qıtlığına qarşı aciz qaldıqda çökə biləcəyinə əminliyini bildirib. İran hökumətinin açıqlamalarına əsasən, hazırda yaxınlaşan yanacaq böhranını həll etmək üçün aydın bir strategiyaya malik deyil.

V.VƏLİLİ