İranın qəza testi

İslam Respublikası yeni lider axtarır

İran rəhbərliyi ABŞ-İsrail əməliyyatı zamanı Ali Liderin və rəhbərlikdə təmsil olunan 40-dan çox məmurunun öldürülməsindən sonra ölkə idarəetməsini yenidən qurur. Tarixində ilk dəfə sarsılmış bir güc strukturu daxilində fəaliyyət göstərməyə məcbur olan sistem, cəmiyyətdə parçalanmanın və zirvədə böhranın qarşısını almaq çətinliyi ilə mübarizə aparır. ABŞ-ın quru işğalına hazır olmadığını nəzərə alsaq, Prezident Trampın İran rejimini "xalq üsyanı" yolu ilə devirmək və təhlükəsizlik qüvvələrinin təslim olması məqsədinə çatmaq, İran elitasının yeni şərtlərə uyğunlaşmaq və siyasi keçidi başa çatdırmaq, ölkənin rəhbərliyinə konsensus fiqurunu qoymaq qabiliyyətindən asılı olacaq.28 fevralda ABŞ-İsrail hərbi əməliyyatı zamanı öldürülən Ali Lider Ayətullah Əli Xameneinin itkisi, davam edən hərbi qarşıdurma fonunda ölkədə məcburi hakimiyyət keçidi prosesinə səbəb oldu. İrana hava hücumlarından qısa müddət əvvəl "The New York Times" qəzetində dərc olunmuş və İranın ali liderinin yaxın silahdaşı Əli Laricaninin ölümü halında fövqəladə idarəetmə səlahiyyətlərini öz üzərinə götürməsi üçün əvvəlcədən əmrlər verdiyi iddia edilən sızmalar təsdiqlənməyib.Əli Laricaninin özü kölgədə qalsa da, Ali Liderin sui-qəsdindən bəri İran rəhbərliyinin ön plana dünyəvi və ruhani məmurlardan ibarət triumvirat çıxıb. Bu kritik günlərdə triumvirat arasında prezident Məsud Pezeşkian, müvəqqəti ruhani lider Ayətullah Əlirza Ərəfi və məhkəmə sisteminin rəhbəri Qulam Hüseyn Möhsəni-Ejei var idi. Ayətullah Xameneinin sui-qəsdindən sonra İran hakimiyyətinin necə hərəkət edəcəyi ilə bağlı əsas siyasi açıqlamanı Məsud Pezeşkian verib və o, "bu tarixi cinayətin qisasını alacağına və bu böyük öhdəliyi yerinə yetirmək üçün hər fürsətdən istifadə edəcəyinə" söz verib. Bundan əlavə, o, xalqa müraciətində yeni Ali Liderin seçilməsinə qədər ölkəni idarə edəcək Müvəqqəti İdarəetmə Şurasının yaradıldığını elan edib.İran rəhbərliyi artıq yeni mənəvi liderin mümkün qədər tez seçilməli olduğunu açıq şəkildə bildirib. İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin 1 martda "Əl-Cəzirə"yə verdiyi müsahibədə bildirdiyi kimi, liderin namizədliyinin təsdiqlənməsi bir-iki gün ərzində baş verməlidir. Mərhum Ayətullah Xameneinin varisi məsələsini təxirə salmaq istəməyən ölkə rəhbərliyi, görünür, İran elitasının çevrilişlərə tez reaksiya vermək və idarəetmə qabiliyyətini qorumaq qabiliyyətini nümayiş etdirməyə, eləcə də İran cəmiyyətinə "Rəhbər"in sui-qəsdinin İslam Respublikasının siyasi təməllərini sarsıtmayacağına dair açıq bir siqnal göndərməyə çalışır.li Rəhbərin səlahiyyətlərini icra edən Ayətullah Əlirza Ərafinin İranın yeni mənəvi lideri olmaq şansı açıq sual olaraq qalır. Qeyd etmək lazımdır ki, 67 yaşlı Ayətullah Əlirza Ərafi eyni zamanda İranın iki ən yüksək məsləhət orqanının - Ekspertlər Şurasının və Nəzarət Şurasının üzvüdür. Birincisi mənəvi lideri seçir, ikincisi isə hökumətin və parlamentin işinə nəzarət edir və dünyəvi hakimiyyətin bütün qərarlarını İslam normalarına uyğunluğu baxımından qiymətləndirir. Ayətullah Ərafi özü İran ruhanilərinin radikal qanadına mənsub deyil və dünyanın müxtəlif dinlərinin ortaq köklərini və dəyərlərini bəyan edərək mülayim baxışlara malikdir.Ölkənin idarəetmə sistemini onsuz da çətin olan sosial-iqtisadi vəziyyəti daha da qeyri-sabitləşdirmək təhlükəsi ilə üzləşən hərbi münaqişə şəraitinə tələsik uyğunlaşdıran İslam Respublikası hakimiyyəti, hərbi və siyasi rəhbərlikdə baş verən itkiləri nəzərə alaraq kadr məsələlərini həll etmək məcburiyyətində qalır. 2 martda İran Xarici İşlər Nazirliyi bildirib ki, münaqişənin ilk günlərində Amerika və İsrailin zərbələri nəticəsində İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) baş komandanı Məhəmməd Pakpur, Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi Əbdülrəhim Musəvi, müdafiə naziri Əziz Nəsirzadə və Müdafiə Şurasının katibi admiral Əli Şamxani həlak olub. "Həyatı səmimiyyət və fədakarlıqla dolu olan bu böyük insanlar ölkənin müstəqilliyini və təhlükəsizliyini müdafiə etməyin ön cəbhəsində dayanıblar və nəhayət, səmimi mübarizələrinin mükafatını alıblar, şəhidlik ucalığına çatıblar", - deyə İran Xarici İşlər Nazirliyi bildirib.Nəzərə alsaq ki, 2003-cü ildə İraqda keçirilən hərbi əməliyyatdan fərqli olaraq, 2026-cı ildə İranda keçirilən hərbi əməliyyat ABŞ (və əlbəttə ki, İsrailin deyil) quru qüvvələrinin yerləşdirilməsini nəzərdə tutmur, İslam Respublikasında hakimiyyəti dəyişdirməyin yeganə yolu hökumət orqanlarını məhv etməklə, onların müxtəlif səviyyələrdəki liderlərini fiziki olaraq aradan qaldırmaqla və inzibati xaosu və etiraz əhval-ruhiyyəsini stimullaşdırmaqla vəziyyəti daxildən qeyri-sabitləşdirmək olardı.Danılmaz hərbi üstünlüyünə baxmayaraq, ABŞ və İsrail prezident Səddam Hüseynin devrildiyi İraqda olduğu kimi ölkəni işğal edə bilməzlər. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu və Bəsic milisləri İslam rejiminin daxili sütunları və İranda sabitliyin qarantı olaraq qalır, teokratik hökumətin daxili əleyhdarlarının mütəşəkkil və ya strukturlaşdırılmış silahlı müxalifət qüvvələri yaratmasının və ölkədə vətəndaş müharibəsinin başlamasının qarşısını alır. İİKK, təhlükəsizlik qüvvələri, İslam ruhaniləri, hakim təbəqə və hökuməti dəstəkləyən cəmiyyətin əhəmiyyətli bir hissəsinin ittifaqı hazırda ölkə rəhbərliyinə lazımi təhlükəsizlik həddini təmin edir. Bu vəziyyətdə İrana qarşı hücumların davamlı olaraq kəmiyyət baxımından artması ABŞ və İsraili əsas məqsədlərinə - 1979-cu il inqilabı zamanı qurulan İran İslam Respublikasının dağılmasına yaxınlaşdıracaq keyfiyyət dəyişikliklərinə səbəb olmayıb.Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Əli Laricaninin 2 martda bildirdiyi kimi, İran tez bir qələbə qazanmağa çalışan ABŞ-dan fərqli olaraq uzunmüddətli müharibəyə hazırdır. İran hakimiyyəti üçün belə bir müharibənin ideologiyası ABŞ və İsrailə qarşı cihad elan etdikdən sonra xarici düşmənlə qarşılaşmaq ideyasıdır. Yarı yolda dayanmaq istəməyən prezident Tramp artıq İran təhlükəsizlik qüvvələrini fiziki məhv edilməmək üçün təslim olmağa çağırıb. Tramp Truth Social sosial şəbəkəsində yayımlanan açıqlamada "Mən bir daha İİKK-nı, İran ordusunu və polisini silahlarını yerə qoymağa və tam toxunulmazlıq almağa, əks halda mütləq ölümlə üzləşməyə çağırıram" deyə hədələyib.
V.VƏLİLİ