İranın yeni dini lideri kim ola bilər? ŞƏRH

Ötən günlərdə İrandakı molla rejiminə yaxın mənbələr xəbər yayıblar ki, bu ölkənin dini lideri Əli Xamineyi baş verən hadisələrdən dərin sarsıntı keçirib və səhhətində ağırlaşma var.

Tribunainfo.az xəbər verir ki, bundan başqa, onun öz yerinə üç namizəd müəyyən etdiyinə dair də məlumatlar var.

Siyasi şərhçi Firkət Fəraməzoğlu Tribunainfo.az-a açıqlamasında bu məsələləri şərh edib. O bildirib ki, Əli Xamineyinin səhhətində problem yaranması ilə bağlı xəbəri iki cür oxumaq mümkündür. “Birincisi, həqiqətən də Xamineyinin səhhtəti pisləşib. Zatən yaşlıdır və uzun zamandır həkim nəzarəti altındadır. Və rəsmilər mümkün ölüm xəbərini (baş verərsə) pilləli və ehtiyatlı şəkildə cəmiyyətə çatdırmaq istəyir”.
O qeyd edib ki, belə bir yanaşma ona görə seçilib ki, mümkün ölüm xəbəri İran cəmiyyətində çaxnaşmaya, etirazların baş verməməsinə səbəb olmasın.
Fəraməzoğlu ikinci yanaşma kimi, İsrailin ehtimal olunan sui-qəsdi vurğulayıb. “İsrailin ehtimal olunan sui qəsdi baş verərsə, bunu gizlətmək üçün qəsdən səhhət məsələsini ortaya atıblar. Yəni, sabah inkar etsinlər ki, belə bir şey yoxdur. Çünki Xamineyi öldürülərsə, İrandakı molla rejiminin qalma ehtimalı ən minimuma düşəcək. Həmçinin sui-qəsdin təsdiqi xalqın da haqlı olaraq “siz özünüzü qoruya bilmirsiz, bizi necə qoruyacaqsız” sualını gündəmə gətirəcək və meydanda hesab tələb edəcək”.
Bəs, Xamineyinin yerinə kim gələ bilər? Fikrət Fəraməzoğlu bildirir ki, İranda bu postu tuta biləcək adamların sayı az deyil. Onların içindən üç nəfərin seçilməsi üçün bu günə deyil, eyni zamanda gələcəyə də hesablanıb. “Birinci ehtimal Xamineyinin oğlu Müctəbadır. Onun uzun zamandır təbliğatı aparılırdı. Bir müddət özünü dini lider kimi aparması barədə də məlumat vardı”.
Siyasi şərhçi vurğulayıb ki, ikinci namizəd sırasında dini cameədə kifayət qədər nüfuzlu olan ayətullah Cavad Amuli gələ bilər. “Onun bu yaxınlarda İraqa səfər edərək, orada şiələrin lideri Sistani ilə görüşməsi təsadüf kimi görünmür”.
Fəraməzoğlu Xamineyinin müşaviri, keçmiş spiker Əli Laricaninin də şansının az olmadığını düşünür. O hesab edir ki, nüfuzlu ailənin nümayəndəsi olan Laricani, həm də siyasət ustası kimi tanınır. “O, islahatçılar qanadında təmsil olunur. Cəmiyyətdə müəyyən nüfuzu var. Ara-sıra rejimə qarşı çıxması da olub”.
Siyasi ekspert başqa namizədlərin də olma ehtimalını da vurğulayıb. “Məsələn, İranda inqilabın rəhbəri olan Xomeyninin nəvəsi Həsən Xomeyni onlardan biridir. Düzdür, onun reputasiyası yaxşı deyil. Şansları da az hesab olunur. Lakin mümkün ehtimallar sırasındadır”.
Bundan başqa, o, keçmiş prezident Məhəmməd Xatəmini də əsas namizəd ola biləcəyini istisna etməyib. “Niyə məhz Xatəmi? Onun hakimiyyəti dönəmində İran iqtisadi rifahın ən yaxşı dönəmini keçirib. İslahatçıdır və cəmiyyətdə nüfuzu az deyil. Post müharibə dövründə proseslərin “əl ayağını” yığa biləcək gücdədir. Qərblə münasibətlər qurmaqda maraqlı tərəfdir və optimal hökumət komandası qurmaq imkanına sahibdir. Rejim ömrünü uzatmaq üçün onu önə verə bilər”.

F\rda Uğur