İxtisas seçimi: Valideyn arzusu, yoxsa? PSİXOLOQ AÇIQLADI

Valideynlərin ixtisas seçimində uşaqlara təzyiq göstərməsi gənclərin gələcək karyerasına, psixologiyasına və ailədaxili münasibətlərə ciddi mənfi təsir göstərir. Çox zaman isə valideynlər gənclik xəyallarını övladları vasitəsilə reallaşdırmaq istəyirlər. Ən önəmlisi isə cəmiyyətdə "filankəsin övladı" statusu qazanmaq istəyi bəzən uşağın istəklərindən üstün tutulur. Ümumiyyətlə bu nə dərəcədə doğrudur?

Məsələ ilə bağlı psixoloq Vüsalə Əmiraslanova SİA-ya açıqlamasında bildirib ki, ixtisas seçimi yeniyetmələrin həyatında çox böyük rola malik olan bir dönəmdir:

“Bu dönəmdə uşaqların öz karyera planlamasına, həyata keçirməsinə həm valideynlər, həm müəllimlər, həm də ətraf mühit, dostları çox təsir göstərir. Çox nadir yeniyetmələr olur ki, onlar əvvəldən, kiçik yaşlardan nə istədiklərini bilirlər və onlar üçün burada seçim etmək o qədər çətin olmur.

Hətta bəzi yeniyetmələr var ki, onlar ixtisas seçimində də tez-tez tərəddüd edirlər, ixtisas və qrup dəyişirlər və onlar üçün ixtisas seçmək çox çətin olur. Belə halda valideynlər çox vaxt müdaxilə etmək məcburiyyətində olur. Mən düşünürəm ki, burada müdaxilədən daha çox mütəxəssis rəyinə qulaq asmaq və düzgün karyera planlaması, gələcək peşə seçiminin hansı istiqamətdə aparılması çox vacibdir. Bunun üçün də xüsusi mütəxəssislər var və yönləndirmə edərək uşağı düzgün analiz etmək mümkündür.

Psixoloji dəstək də əlbəttə ki, vacibdir. Uşağın öz güvənini qazanaraq düzgün peşə seçiminə təsir göstərir. Amma təəssüf ki, aramızda elə valideynlər var ki, öz arzularını uşaqlarında həyata keçirmək istəyirlər.

Məsələn, “Mən həkim olmaq istədim, mənə icazə vermədilər. Ya ailə qurdum, ya imkanım çatmadı, oxuya bilmədim. Sən oxu, sən mənim arzumu həyata keçir”.

Ya da əsasən, ən ağır xüsuslardan biri hüquq ixtisasıdır ki, buna yönləndirirlər. Amma uşaq, əlbəttə ki, o potensiala malik deyilsə, o gücə malik deyilsə, o zaman əzilir, geri qalır və demək olar ki, nə istədiyini həyata keçirə bilir, nə öz seçimini edə bilir, nə də ailəsinin yanında özünə inamını qazana bilir. Ona görə də daha da öz güvənsiz olur.

Amma bəzən də həqiqətən “filankəsin uşağı getdi, özü oxudu, amma yaxşı yerə girdi, amma sən girə bilmədin, bu qədər müəllimlərlə hazırlaşdın” və s. kimi cümlələr uşağın özünəinamını sındırır.

Mən düşünürəm ki, valideyn nə vaxt istiqamət verə bilər? Məcburiyyət yox, istiqamət olmalıdır. Uşaq bir neçə seçim arasında qalıbsa, uşağa uyğun olaraq onu izah etmək, o peşənin gələcəkdə hansı aktuallığa malik olacağını izah etmək və müasir dövrdə hansı ixtisasların daha vacib olduğunu başa salmaq lazımdır.

Mən hər zaman abituriyentlərə deyirəm ki, açın jurnalı, baxın, bütün peşələrə əvvəlcədən, bir-iki il öncədən baxın, araşdırın. Hansı peşə sizə uyğun gəlirsə, təkcə peşə deyil, orada oxuduğunuz fənlər də sizə uyğun olmalıdır. Məsələn, seçdiyiniz hər hansı bir ixtisasda keçirilən fənlər universitetdə sizə uyğun gəlmirsə və siz onu oxuya bilmirsinizsə, bu da, əlbəttə ki, gələcəkdə oxuma çətinliyi yarada bilər”.