Kainatdakı partlayışlar: Qızıl Yer kürəsində əslində haradan gəlir?

...Planetimizdəki qızıl dərin kosmosdakı nəhəng maqnitar partlayışları sayəsində yaranıb.

SİA xəbər verir ki, bu barədə The Times of India qəzeti The Astrophysical Journal Letters-də dərc olunmuş bir araşdırmaya istinadən məlumat yayıb.

Astrofiziklər kimyəvi elementlərin təkamülündə "itkin bir halqa" kəşf ediblər və bu da qızılın erkən kainatda neytron ulduzlarının toqquşmasından çox əvvəl mövcud olduğunu sübut edib.

Məhz bu super güclü maqnit püskürmələri ağır element istehsalının əsas mənbəyinə çevrilib.

Elmi bir araşdırmanın nəticələrinə görə, maqnitarlar Süd Yolu qalaktikasındakı bütün r-proses (sürətli neytron tutma) elementlərinin təxminən 10 faizini təşkil edir.

Bu obyektlər normal maqnit sahələrindən minlərlə dəfə və Yer kürəsindən trilyonlarla dəfə güclü maqnit sahələrinə malik bir növ neytron ulduzudur.

Bu ulduzların qabığındakı nəhəng gərginliklər çoxlu miqdarda enerji buraxan sözdə "ulduz zəlzələlərinə" səbəb olur.

Bir anda belə bir parıltı Günəşimizin 100.000 ildə istehsal etdiyi qədər enerji istehsal edir.

Bu cür kataklizmlər zamanı neytronların intensiv axını dəmir nüvələrini işıq sürətinə yaxın sürətlə bombalayır. Bu, atomların dərhal qızıl və platinə çevrilməsinə səbəb olur.

İki neytron ulduzunun (kilonova) birləşməsi qiymətli metalların daha böyük birdəfəlik həcmini yaratsa da, bu cür hadisələr olduqca nadirdir.

Əksinə, maqnitar parıltılar müntəzəm olaraq baş verir və kainatın ağır metal ehtiyatlarını dolduraraq daimi "kosmik yoxlama" rolunu oynayır.

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu proses bu gün də davam edir və yeni planetar sistemlərin formalaşdırılması üçün lazım olan materialları yaradır.

Əli Babayev