Kapital yatırımı üçün ev, yoxsa torpaq daha sərfəlidir? ARAŞDIRMA

Daşınmaz əmlaka investisiya etmək istəyənlərin qarşısında ən çox dayanan suallardan biri ev almağın, yoxsa torpaq sahəsinə yatırım etməyin daha məqsədəuyğun olmasıdır. Hər iki seçim uzunmüddətli perspektivdə gəlir gətirə bilər. Lakin onların gəlirlilik səviyyəsi, riskləri, ilkin kapital tələbi və investisiyanın geri dönüş müddəti fərqlənir. Seçim zamanı yalnız əmlakın bugünkü qiymətini deyil, gələcəkdə nə qədər qazanc gətirə biləcəyini də nəzərə almaq lazımdır.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib:

Əmlak eksperti Anar Nəsirov bildirib ki, Azərbaycanda istər torpaq, istərsə də fərdi evlərin qiymətinin hər il müəyyən faiz dərəcəsində artdığını nəzərə alsaq bu onu deməyə əsas verir ki, əmlaka qoyulan vəsait dəyərini itirmir, əksinə, gəlir gətirir:
"Bu il aldığınız evi gələn il satsanız, ondan qazanc əldə etmək mümkündür. Ev və torpağı müqayisə etsək, investisiya baxımından ev daha əlverişli hesab olunur. Çünki xüsusilə Bakı və ətraf qəsəbələrdə kirayə mənzillərə tələbat yüksəkdir və kirayə qiymətləri kifayət qədər bahadır. Bu da investisiya üçün ev almağın daha sərfəli olduğunu göstərir. İnvestora qazanc gətirən iki əsas amil var. Birincisi, qiymət artımıdır. Məsələn, bu il 200 min manata alınan evi gələn il təxminən 220-225 min manata satmaq mümkündür. Hazırkı bazar vəziyyəti bunu göstərir".

Ev almaq investora hansı üstünlükləri verir?

Ev və ya mənzil almağın əsas üstünlüyü ondan müntəzəm gəlir əldə etmək imkanının olmasıdır. Əmlak kirayəyə verilərək aylıq qazanc gətirə bilər. Xüsusilə metro stansiyalarına, universitetlərə, iş mərkəzlərinə və sosial infrastruktura yaxın mənzillərə tələbat daha yüksək olur. Bununla yanaşı, mənzilin gələcəkdə daha yüksək qiymətə satılması da mümkündür.

Lakin ev investisiyası əlavə xərclərlə müşayiət olunur. Təmir, mebel, kommunal xidmətlər, binanın saxlanılması və mənzilin boş qaldığı dövrlər gəlirliliyə təsir edir. Bundan başqa, köhnə tikililərdə binanın texniki vəziyyəti, yeni tikililərdə isə tikinti şirkətinin etibarlılığı diqqətlə araşdırılmalıdır.

Torpaq almaq hansı hallarda daha sərfəlidir?

Torpaq sahəsinə yatırımın əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, torpaq düzgün ərazidə seçildikdə uzun müddət ərzində dəyər qazana bilər. Xüsusilə şəhərin genişlənmə istiqamətində yerləşən, yeni yaşayış massivlərinə, magistral yollara və infrastruktur layihələrinə yaxın torpaqlar investorlar üçün perspektivli hesab olunur.

Torpaq sahəsi mənzil kimi müntəzəm kirayə gəliri gətirməsə də, gələcəkdə qiymət artımından qazanc əldə etmək imkanı yaradır. Həmçinin torpaq üzərində fərdi yaşayış evi, kommersiya obyekti və ya digər təyinatlı tikili inşa etmək perspektivi ola bilər. Ancaq bunun üçün torpağın təyinatı və tikinti imkanları əvvəlcədən yoxlanılmalıdır.

2026-cı ildə bazarda hansı istiqamət daha çox bahalaşıb?

Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının 2026-cı ilin sentyabr ayı üzrə məlumatlarına əsasən, Bakı şəhərində torpaq bazarının qiymət indeksi baza dövrü ilə müqayisədə 19,2 faiz, yeni tikili mənzillərin qiymət indeksi isə 8 faiz artıb. Köhnə tikililərdə artım 6,8 faiz təşkil edib. Bu göstəricilər hesabat dövründə torpaq seqmentində daha yüksək qiymət artımı qeydə alındığını göstərir.

Digər tərəfdən, Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin üçüncü rübündə Azərbaycanda mənzil bazarında qiymətlər əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 8,4 faiz yüksəlib. İlkin mənzil bazarında artım 10,4 faiz, təkrar mənzil bazarında isə 8,4 faiz olub. Bu isə mənzil bazarında da investisiya potensialının qorunduğunu göstərir.

Hansı əmlakı daha tez satmaq mümkündür?

İnvestisiya zamanı yalnız qiymət artımını deyil, əmlakın likvidliyini, yəni onu nə qədər müddətə pula çevirməyin mümkün olduğunu da nəzərə almaq lazımdır. Tələbatın yüksək olduğu ərazilərdə yerləşən, sənədləri qaydasında olan mənzillərin alıcı tapması nisbətən asan ola bilər. Torpaq sahələrinin satışında isə yerləşmə, təyinat, kommunikasiya xətlərinin mövcudluğu və tikinti imkanları əsas rol oynayır.

Azərbaycan Qiymətləndiricilər Palatasının sentyabr hesabatında yeni tikililərin satış müddəti 11–15 gün, torpaq sahələrinin satış müddəti isə 18–26 gün göstərilib. Bu rəqəmlər hesabatın bazar müşahidələrinə aiddir və bütün əmlaklara şamil edilə bilməz.

Torpaq alarkən hansı risklər nəzərə alınmalıdır?

Torpaq investisiyasında ən vacib məsələlərdən biri sənədlərin hüquqi baxımdan düzgün olmasıdır. Alıcı torpağın çıxarışını, təyinatını, sərhədlərini, üzərində hər hansı məhdudiyyət və ya mübahisənin olub-olmadığını yoxlamalıdır. Xüsusilə kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqların yaşayış və ya kommersiya məqsədilə istifadə imkanları əvvəlcədən araşdırılmalıdır.

Bundan başqa, torpaq sahəsinin elektrik, qaz, su və kanalizasiya xətlərinə yaxınlığı da onun gələcək dəyərinə təsir göstərir. Ucuz qiymətə təklif olunan, lakin infrastrukturu olmayan torpaq sahəsi sonradan əlavə investisiya tələb edə bilər. Buna görə yalnız aşağı alış qiymətinə əsaslanaraq qərar vermək düzgün deyil.

Ev, yoxsa torpaq: hansı daha az risklidir?

Hər iki investisiya növünün öz riskləri var. Mənzil kirayə gəliri gətirdiyi üçün investorun pul axınını təmin edə bilər. Ancaq əmlakın köhnəlməsi, təmir xərcləri və kirayəçi tapmaqla bağlı problemlər mümkündür.

Torpaq sahəsində isə tikilinin fiziki köhnəlməsi problemi yoxdur. Lakin qiymət artımını gözləmək üçün uzun müddət tələb oluna, əmlakın satışı çətinləşə bilər. Torpaqdan gəlir əldə etmək üçün əlavə tikinti və ya kommersiya fəaliyyəti də lazım gələ bilər.

Kapitalın həcmi seçimə necə təsir edir?

İnvestorun malik olduğu vəsait də seçim zamanı mühüm rol oynayır. Məhdud büdcə ilə şəhərdən kənarda perspektivli torpaq sahəsi almaq mümkün olduğu halda, eyni məbləğə şəhərin mərkəzi hissəsində mənzil əldə etmək çətin ola bilər.

Daha böyük kapitalı olan investor isə həm kirayə gəliri gətirən mənzilə, həm də gələcəkdə bahalaşma potensialı olan torpağa yatırım edə bilər. Belə yanaşma investisiyanın bir istiqamətdən asılılığını azaldır.

İnvestisiya etməzdən əvvəl nələrə diqqət yetirilməlidir?

Mütəxəssislər daşınmaz əmlaka vəsait yatırmazdan əvvəl bir neçə əsas məqamın araşdırılmasını vacib hesab edirlər:

Ərazinin hazırkı və gələcək inkişaf perspektivləri;

Əmlakın real bazar qiyməti;

Çıxarışın və digər hüquqi sənədlərin mövcudluğu;

Nəqliyyat və kommunikasiya infrastrukturuna yaxınlıq;

Kirayə və satış tələbatı;

Əlavə xərclər və investisiyanın geri dönüş müddəti.

Əsas məsələ emosional qərar verməmək, əmlakın gələcək gəlirliliyini əvvəlcədən hesablamaqdır.

Hansına yatırım etmək daha məqsədəuyğundur?

İnvestordan gözlənilən gəlirin xarakteri seçimə təsir edir. Əgər məqsəd hər ay müntəzəm gəlir əldə etməkdirsə, kirayə potensialı yüksək olan mənzil daha münasib seçimdir. Əgər investorun əsas hədəfi uzunmüddətli qiymət artımından qazanc əldə etməkdirsə, perspektivli ərazidə yerləşən torpaq sahəsi daha cəlbedici ola bilər.

Ev və torpaq arasında vahid və hər kəs üçün keçərli seçim yoxdur. Düzgün ərazidə alınmış, hüquqi sənədləri qaydasında olan torpaq da, kirayə tələbatı yüksək olan mənzil də sərfəli investisiyaya çevrilə bilər. Əsas meyar əmlakın alış qiyməti ilə gələcək gəlirlilik potensialı arasındakı balansdır.