Keçmişdən gələcəyə uzanan yaddaş

Mədəniyyətimizin gücü onun qədimliyində deyil, yaşatdığı ruhdadır...

Azərbaycanı yalnız xəritədə müəyyən sərhədləri olan bir ölkə kimi təqdim etmək mümkün deyil. Çünki bu coğrafiyanın hər qarışında minilliklərin yaratdığı tarix, nəsillərdən-nəsillərə ötürülən mənəvi dəyərlər, zəngin dövlətçilik ənənələri, xalq yaradıcılığı, elm, ədəbiyyat və incəsənətin izləri yaşayır. Məhz bu zəngin irs xalqımızın milli kimliyini formalaşdıran əsas dayaqlardan biri hesab olunur.

Bu baxımdan dövlətçilik tariximizin təbliği sadəcə keçmişdə baş vermiş hadisələrin xatırladılması deyil, həm də bugünkü nəslin öz köklərini anlaması, müstəqilliyin hansı tarixi proseslərin nəticəsində formalaşdığını dərk etməsi və dövlətçilik düşüncəsinin gələcək nəsillərə ötürülməsi deməkdir. Lakin dövlətçilik yalnız siyasi tarixdən ibarət deyil. Onun arxasında bütöv bir xalqın dili, mədəniyyəti, adət-ənənələri, ailə münasibətləri, qonaqpərvərlik anlayışı, musiqisi, sənəti, mətbəxi və gündəlik həyat tərzi dayanır.

Ənənəni yaşatmaq üçün...

Mövzu ilə bağlı fikirlərini “Yeni Azərbaycan”la bölüşən sosioloq Əhməd Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, milli adət-ənənələrin təbliği dedikdə yalnız bayram günlərində milli geyimlər nümayiş etdirmək və ya folklor kollektivlərinin çıxışlarını təşkil etmək nəzərdə tutulmamalıdır: “Ənənəni yaşatmaq üçün onun mahiyyətini gənc nəslə başa salmaq, həmin adətin arxasında dayanan mənəvi dəyəri izah etmək və onu müasir həyatın imkanları ilə birləşdirmək lazımdır.

Bu gün sosial media da mədəniyyətimizin təbliği üçün böyük imkanlar yaradır. Bir vaxtlar yalnız kitabxanalarda və arxivlərdə araşdırılan tarixi faktları, qədim sənət nümunələrini, folklor materiallarını və milli mətbəx nümunələrini bu gün qısa videolar, podkastlar, fotohekayələr və sənədli layihələr vasitəsilə milyonlarla insana çatdırmaq mümkündür. Əsas məsələ isə bu məzmunun sadəcə nümayiş xarakteri daşımaması, izləyicidə maraq yaratması və onu araşdırmağa sövq etməsidir”.

Təbliğ ilk növbədə ailədən başlamalıdır

Sosioloq qeyd edib ki, milli adət-ənənələrin təbliği ilk növbədə ailədən başlamalı, daha sonra məktəb, media və mədəniyyət müəssisələri tərəfindən davam etdirilməlidir: “Milli adət-ənənə yalnız müəyyən günlərdə xatırlanan mərasimlər toplusu deyil, xalqın özünü ifadə etdiyi böyük mənəvi sistemdir. Ona görə də ənənələrimizi qorumaq istəyiriksə, ilk növbədə onların mahiyyətini uşaqlara izah etməliyik. Eyni yanaşma toy, yas, qonaqpərvərlik, böyüyə hörmət, ailə münasibətləri, milli mətbəx və xalq sənətləri ilə bağlı ənənələrə də tətbiq edilməlidir”.

“Ailə yaddaşı” layihələrini təşkil etmək faydalı olar

Ə.Qəşəmoğlunun fikrincə, milli irsin qorunmasında yaşlı nəslin təcrübəsindən istifadə xüsusi əhəmiyyət daşıyır: “Bu gün bir çox ailələrdə nənə və babaların bildiyi qədim bayatılar, laylalar, mərasim qaydaları, yerli mətbəx nümunələri və müxtəlif folklor hekayələri yazıya alınmadan itmək təhlükəsi ilə üz-üzədir. Ona görə də məktəblərdə “ailə yaddaşı” layihələrini təşkil etmək, şagirdlərə nənə-babalarından eşitdikləri adətləri, bayatıları və hekayələri toplamaq tapşırığı vermək çox faydalı olardı. Belə layihələr həm uşağın ailə tarixini öyrənməsinə, həm də milli yaddaşın qorunmasına xidmət edər”.

Milli mədəniyyət o zaman yaxşı tanınır ki...

Ə.Qəşəmoğlu qeyd edib ki, Azərbaycan mədəniyyətinin xaricdə təbliği də milli irsin qorunmasının mühüm hissəsidir: “Mədəniyyətimizi dünyaya təqdim edərkən yalnız “bizim belə adətimiz var” deməklə kifayətlənməməliyik. Həmin ənənənin tarixini, fəlsəfəsini və insan həyatındakı yerini də göstərməliyik. Muğamı sadəcə musiqi kimi deyil, xalqın düşüncə və hiss dünyasını ifadə edən sənət kimi, çay süfrəsini sadəcə içki kimi deyil, qonaqpərvərliyin göstəricisi kimi, dolmanı isə sadəcə milli yemək kimi deyil, paylaşma və ailə ənənəsi ilə bağlı mədəni nümunə kimi təqdim etmək daha təsirli nəticə verə bilər. Milli mədəniyyət o zaman daha yaxşı tanınır ki, insanlar onun yalnız formasını deyil, ruhunu da anlayırlar”.

Gələcəyə yönəlmiş strateji məsələ

Sosioloqun sözlərinə görə, ənənələri gələcək nəsillərə çatdırmağın əsas şərti onları gənclərin həyatından uzaqlaşdırmamaqdır: “Ənənəni qorumağın ən yaxşı yolu onu həyatın bir hissəsinə çevirməkdir. Əgər gənc milli musiqiyə qulaq asırsa, milli sənətkarlıqla maraqlanırsa, öz tarixini oxuyur, milli mətbəx nümunələrini hazırlayır və bütün bunları müasir texnologiyalar vasitəsilə dünyaya təqdim edirsə, deməli, həmin irs yaşayır. Çünki mədəniyyət yalnız keçmişdən bizə qalan miras deyil, bu gün yaratdığımız və sabah gələcək nəsillərə ötürəcəyimiz dəyərdir.

Məhz buna görə milli irsin təbliği keçmişə nostalji baxış deyil, gələcəyə yönəlmiş strateji məsələdir. Öz tarixini, dilini, mədəniyyətini və adət-ənənələrini bilən gənc dünyaya daha inamla açılır, başqa xalqların mədəniyyətinə hörmət göstərməklə yanaşı, öz milli kimliyini də qorumağı bacarır. Milli dəyərləri qorumağın ən doğru yolu isə onları dəyişməz bir xatirə kimi saxlamaq yox, zamanın tələblərinə uyğun şəkildə yaşatmaqdır”.

Yeganə BAYRAMOVA

Məqalə “Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyi”nin maliyyə dəstəyi ilə “Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin, milli adət-ənənələrinin, elm və mədəniyyətinin təbliği” istiqaməti üzrə hazırlanmışdır