Icma.az
close
up
RU
Kəmalənin faciəsi təkrar olmasın XƏBƏRDARLIQ

Kəmalənin faciəsi təkrar olmasın XƏBƏRDARLIQ

Tribuna saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Paytaxtın Binəqədi qəsəbəsində 13 yaşlı Kəmalə Məmmədzadənin müəmmalı ölümü cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaradıb. İlkin məlumatlara görə, yeniyetmə gecələr telefonunda qorxulu videolara baxırmış. Ailə üzvlərinin dediyinə görə, onun mobil telefonunda “Mavi Balina” adlı təhlükəli internet oyunu ilə bağlı izlərə bənzər qeydlər tapılıb.


Dünya üzrə onlarla uşağın həyatına son qoyduğu iddia edilən bu oyun bir çox ölkələrdə rəsmi şəkildə bloklanıb və cinayət tərkibli fəaliyyət kimi qiymətləndirilir. Lakin Azərbaycanda hələ də bu cür təhlükəli məzmunlara tam məhdudiyyət tətbiq olunmayıb. Hadisə yeniyetmələrin psixoloji həssaslığı, internetdə nəzarətsiz kontent istehlakı və valideyn nəzarətinin yetərsizliyi məsələlərini yenidən gündəmə gətirir.

Yeniyetməni bu cür təhlükəli oyunlara və “qorxulu kontentə” meyilləndirən psixoloji faktorlar hansılardır?

13 yaşlı bir uşaqda hansı davranış dəyişiklikləri valideynlər üçün “qırmızı siqnal” olmalıdır?

Hadisə ilə bağlı Tribuna.az-a açıqlama verən psixoloq Dilrubə Həsənova suallarımızı cavablayıb.

“Yeniyetməni təhlükəli oyunlara və qorxulu məzmunlu movzulara meyilləndirən psixoloji və sosial faktorlar

Bilirik ki yeniyetməlik uşaqların əsas inkişaf mərhələsidir və
tədqiqatlara görə, 12–16 yaşlarda beynin emosiyalara cavab verən hissəsi daha aktiv olsada məntiq və təhlükə analizi aparan hissə hələ tam formalaşmır.
Bu göre də bu yaşda uşaqlar riskləri qiymətləndirməkdə çətinlik çəkirlər.
Bu hal , yeniyetməni qorxulu davranışlara meylləndirən əsas bioloji faktlardan biridir.
“Bundan başqa bu yaşada uşaqlar həm də kimlik axtarışında olurlar
“Nədən qorxuram, nəyə cəsarətim çatır?”
kimi suallara cavab axtarır.
Bəzən “özünü cəsur göstərmək”, “həyatı sınamaq” və ya “qrup arasında öz yerini tapmaq” üçün çalışırlar.
Sosial psixologiyada bu davranışlar normal kimi qəbul olunur .
Demek olar çox yeniyetmə də bu cür davranışlara uyğunlaşmağa çalışır.
Bu uyğunlaşma davranışı emosional deyil, sosial qəbul olunma ehtiyacından yaranır. Çünki əks halda dostları arasında zəif görünə bilər .
Bu yaşda yeniyetmələrdə tənha qalma, emosional boşluq və ailə əlaqələrinin zəifləməsi halları müşahidə olunur.
Ailədaxili emosional dəstək az olanda artıq yeniyetmə
internetdə alternativ yollar axtarır , virtual qrupların təsirinə daha açıq olur və özünə qaranlıq, qorxulu, hiss yönümlü “emosional çıxış yolu” tapır.
Bu real həyatda alınmayanları virtual məkanda kompensasiya etmə cəhdi.
Məktəbdə təzyiqə məruz qalan,
özünü zəif, görünməz və ya dəyərsiz hiss edən
yeniyetmələr “daha güclü emosiyalar oyadan” vəziyyətlərə daha çox yönəlirlər.
Bu, bəzən öz gücünü hiss etmək və ya emosional boşluğu doldurmaq üçün olan davranışdır.
Nəzərə alsaq ki bu yaşda uşaqlar daha həssas olur
monotonluqdan tez darıxır,
daha güclü emosional stimul axtarmaq meili olur,
adi videolar onlara maraqsız gəlir və qorxulu səslənən isə daha “cəlbedici” görünür, çünki orda heyacan bolluğu yaşanır .
Sosial şəbəkələrdə bu cür emosiyaları yaşamağa kömək edir, algoritmlərin qorxulu videoları tez-tez təklif etməsi,
sensasiya və ekstremal mövzuların daha çox baxış yığması,
yeniyetmələrdə bu kontentlərin “maraqlı” kimi qavranmasına səbəb olur. Beləliklə yeniyetmələri dolayısıyla təsir altına salmaq asanlaşır”.

“13 yaşlı uşaqda valideynlər üçün “qırmızı siqnal” ola biləcək davranış dəyişiklikləri

Sayacagimiz əlamətlər ümumi risk göstəriciləridir. Heç biri təkbaşına təhlükəli deyil, amma birlikdə görünürsə valideyn diqqətli olmalıdır.
Məsələn:
Ailə ilə ünsiyyətdən qaçmaq
Dostlarla əlaqəni birdən-birə kəsmək
Həddindən artıq tənha qalmaq istəyi
Gecə saatlarında uzun müddət telefona baxmaq,
Səhər durmaqda çətinlik,
Yuxu keyfiyyətinin pisləşməsi.
Əsəbilik,
Səbəbsiz aqressiya,
Birdən-birə qapanma,
Hədsiz qorxu və ya təşviş halları.
Telefon ekranını anidən bağlamaq,
Parolları gizlətmək,
Telefon və internet istifadəsini izah etməmək.
Dərslərə marağın kəskin azalması,
diqqətin dağılması,
motivasiya itkisi.
Qaranlıqdan, səs-küydən, tək qalmaqdan həddən artıq narahat olmaq,
Qorxulu fantaziyalar və mövzulara yönəlmə.
Real fəaliyyətlərə marağın azalması,
yalnız virtual məkanda vaxt keçirmək istəyi,
gündəlik həyatda laqeydlik. Və s.”

“Bu hallardan biri çoxu varsa ne etmek olar.

Sakit qalın, uşaqı qınamayın, açıq danışmağa çalışın.

Telefon və internet istifadəsini anlaşaraq məhdudlaşdırmağa çalışın.
Hisslərini ifadə etməsi üçün rəsm, musiqi və ya digər yaradici kurslara getməsinə şərait yaradın
Sosial dəstək və hobbilərlə məşğul olmasına kömək edin.
Əgər kömək edə bilmirsizsə mütləq psixolojı dəstək alın. Bu cür hallarda adətən valideyinlərin üzərinə çox böyük məsuliyyət düşür və bu kimi bir çox hallarda yaranma səbəbi də valideyinlər olduğu üçün yaxşı olardı ki valideyinlər özləri də psixoloji dəstək alsınlar”.

Söhbətləşdi: Dəniz Pənahova

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:139
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 03 Dekabr 2025 14:38 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see367

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see349

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see317

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see308

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see299

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see291

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see280

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see270

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see262

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see250

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see248

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see237

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see236

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see236

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see233

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see233

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see223

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see222

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see210

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see206
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri