Icma.az
close
up
RU
Menu

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Kəmalənin faciəsi təkrar olmasın XƏBƏRDARLIQ

Kəmalənin faciəsi təkrar olmasın XƏBƏRDARLIQ

Tribuna saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Paytaxtın Binəqədi qəsəbəsində 13 yaşlı Kəmalə Məmmədzadənin müəmmalı ölümü cəmiyyətdə ciddi narahatlıq yaradıb. İlkin məlumatlara görə, yeniyetmə gecələr telefonunda qorxulu videolara baxırmış. Ailə üzvlərinin dediyinə görə, onun mobil telefonunda “Mavi Balina” adlı təhlükəli internet oyunu ilə bağlı izlərə bənzər qeydlər tapılıb.


Dünya üzrə onlarla uşağın həyatına son qoyduğu iddia edilən bu oyun bir çox ölkələrdə rəsmi şəkildə bloklanıb və cinayət tərkibli fəaliyyət kimi qiymətləndirilir. Lakin Azərbaycanda hələ də bu cür təhlükəli məzmunlara tam məhdudiyyət tətbiq olunmayıb. Hadisə yeniyetmələrin psixoloji həssaslığı, internetdə nəzarətsiz kontent istehlakı və valideyn nəzarətinin yetərsizliyi məsələlərini yenidən gündəmə gətirir.

Yeniyetməni bu cür təhlükəli oyunlara və “qorxulu kontentə” meyilləndirən psixoloji faktorlar hansılardır?

13 yaşlı bir uşaqda hansı davranış dəyişiklikləri valideynlər üçün “qırmızı siqnal” olmalıdır?

Hadisə ilə bağlı Tribuna.az-a açıqlama verən psixoloq Dilrubə Həsənova suallarımızı cavablayıb.

“Yeniyetməni təhlükəli oyunlara və qorxulu məzmunlu movzulara meyilləndirən psixoloji və sosial faktorlar

Bilirik ki yeniyetməlik uşaqların əsas inkişaf mərhələsidir və
tədqiqatlara görə, 12–16 yaşlarda beynin emosiyalara cavab verən hissəsi daha aktiv olsada məntiq və təhlükə analizi aparan hissə hələ tam formalaşmır.
Bu göre də bu yaşda uşaqlar riskləri qiymətləndirməkdə çətinlik çəkirlər.
Bu hal , yeniyetməni qorxulu davranışlara meylləndirən əsas bioloji faktlardan biridir.
“Bundan başqa bu yaşada uşaqlar həm də kimlik axtarışında olurlar
“Nədən qorxuram, nəyə cəsarətim çatır?”
kimi suallara cavab axtarır.
Bəzən “özünü cəsur göstərmək”, “həyatı sınamaq” və ya “qrup arasında öz yerini tapmaq” üçün çalışırlar.
Sosial psixologiyada bu davranışlar normal kimi qəbul olunur .
Demek olar çox yeniyetmə də bu cür davranışlara uyğunlaşmağa çalışır.
Bu uyğunlaşma davranışı emosional deyil, sosial qəbul olunma ehtiyacından yaranır. Çünki əks halda dostları arasında zəif görünə bilər .
Bu yaşda yeniyetmələrdə tənha qalma, emosional boşluq və ailə əlaqələrinin zəifləməsi halları müşahidə olunur.
Ailədaxili emosional dəstək az olanda artıq yeniyetmə
internetdə alternativ yollar axtarır , virtual qrupların təsirinə daha açıq olur və özünə qaranlıq, qorxulu, hiss yönümlü “emosional çıxış yolu” tapır.
Bu real həyatda alınmayanları virtual məkanda kompensasiya etmə cəhdi.
Məktəbdə təzyiqə məruz qalan,
özünü zəif, görünməz və ya dəyərsiz hiss edən
yeniyetmələr “daha güclü emosiyalar oyadan” vəziyyətlərə daha çox yönəlirlər.
Bu, bəzən öz gücünü hiss etmək və ya emosional boşluğu doldurmaq üçün olan davranışdır.
Nəzərə alsaq ki bu yaşda uşaqlar daha həssas olur
monotonluqdan tez darıxır,
daha güclü emosional stimul axtarmaq meili olur,
adi videolar onlara maraqsız gəlir və qorxulu səslənən isə daha “cəlbedici” görünür, çünki orda heyacan bolluğu yaşanır .
Sosial şəbəkələrdə bu cür emosiyaları yaşamağa kömək edir, algoritmlərin qorxulu videoları tez-tez təklif etməsi,
sensasiya və ekstremal mövzuların daha çox baxış yığması,
yeniyetmələrdə bu kontentlərin “maraqlı” kimi qavranmasına səbəb olur. Beləliklə yeniyetmələri dolayısıyla təsir altına salmaq asanlaşır”.

“13 yaşlı uşaqda valideynlər üçün “qırmızı siqnal” ola biləcək davranış dəyişiklikləri

Sayacagimiz əlamətlər ümumi risk göstəriciləridir. Heç biri təkbaşına təhlükəli deyil, amma birlikdə görünürsə valideyn diqqətli olmalıdır.
Məsələn:
Ailə ilə ünsiyyətdən qaçmaq
Dostlarla əlaqəni birdən-birə kəsmək
Həddindən artıq tənha qalmaq istəyi
Gecə saatlarında uzun müddət telefona baxmaq,
Səhər durmaqda çətinlik,
Yuxu keyfiyyətinin pisləşməsi.
Əsəbilik,
Səbəbsiz aqressiya,
Birdən-birə qapanma,
Hədsiz qorxu və ya təşviş halları.
Telefon ekranını anidən bağlamaq,
Parolları gizlətmək,
Telefon və internet istifadəsini izah etməmək.
Dərslərə marağın kəskin azalması,
diqqətin dağılması,
motivasiya itkisi.
Qaranlıqdan, səs-küydən, tək qalmaqdan həddən artıq narahat olmaq,
Qorxulu fantaziyalar və mövzulara yönəlmə.
Real fəaliyyətlərə marağın azalması,
yalnız virtual məkanda vaxt keçirmək istəyi,
gündəlik həyatda laqeydlik. Və s.”

“Bu hallardan biri çoxu varsa ne etmek olar.

Sakit qalın, uşaqı qınamayın, açıq danışmağa çalışın.

Telefon və internet istifadəsini anlaşaraq məhdudlaşdırmağa çalışın.
Hisslərini ifadə etməsi üçün rəsm, musiqi və ya digər yaradici kurslara getməsinə şərait yaradın
Sosial dəstək və hobbilərlə məşğul olmasına kömək edin.
Əgər kömək edə bilmirsizsə mütləq psixolojı dəstək alın. Bu cür hallarda adətən valideyinlərin üzərinə çox böyük məsuliyyət düşür və bu kimi bir çox hallarda yaranma səbəbi də valideyinlər olduğu üçün yaxşı olardı ki valideyinlər özləri də psixoloji dəstək alsınlar”.

Söhbətləşdi: Dəniz Pənahova

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:129
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 03 Dekabr 2025 14:38 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see266

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see261

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see244

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see237

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see235

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see220

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see218

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see212

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see211

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see211

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see209

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see206

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see205

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see204

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see203

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see186

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see183

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see176

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see174

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri