Icma.az
close
up
RU
Kişi və qadın arasındakı ömür fərqi təkamüllə izah olunur

Kişi və qadın arasındakı ömür fərqi təkamüllə izah olunur

Icma.az xəbər verir, Oxumeni.az saytına əsaslanaraq.

Kişi və qadın arasındakı ömür fərqi təkamüllə izah olunur

Dünyada qadınlar orta hesabla kişilərdən daha uzun yaşayırlar və bu qayda istisnasız olaraq demək olar ki, etibarlıdır. Bütün ölkələrdə və bütün dövrlərdə statistika bunu təsdiqləyir. Təbabətdə və həyat keyfiyyətində irəliləyişlər sayəsində son onilliklərdə boşluq daralsa da, onun tamamilə yox olması ehtimalı azdır. Yeni məlumatlar göstərdi ki, səbəb təkamül tarixinin dərinliklərindədir və bir çox başqa heyvanlarda da izlənilə bilər.

Leypsiqdəki Maks Plank adına Təkamül Antropologiya İnstitutunun alimləri 15 ölkədən olan həmkarları ilə birlikdə 1176 quş və məməli növünün ömrünə dair ən böyük məlumat bazasını tərtib ediblər. Nature Communications and Proceedings of Royal Society B jurnallarında dərc edilən araşdırmanın nəticələri bu boşluğun altında yatan bioloji mexanizmi üzə çıxarıb.

Məlum olub ki, əksər məməlilərdə dişilər kişilərdən daha uzun yaşayırlar - orta hesabla 12-13%. Quşlarda isə bunun əksi doğrudur: kişilər dişilərdən təxminən 5% daha çox yaşayırlar. Lakin bu ümumi qayda onlarla istisnaları gizlədir. Məsələn, yırtıcı quşlarda dişilər nəinki daha iri, həm də daha uzun yaşayırlar, primatlarda dişilər çox vaxt yetkin qocalığa qədər yaşayır, erkəklər isə daha tez ölürlər.

Bir izahat heteroqametik cinsi fərziyyə deyiləndir. Dişi məməlilərdə iki X xromosomu var, kişilərdə isə yalnız bir X və bir Y var, bu da onları mutasiyalara daha həssas edir. Quşlarda isə əksinədir: dişilər fərqli cinsi xromosomlar (ZW) daşıyır və bu da kişilərə üstünlük verir. Ancaq genetika hekayənin yalnız bir hissəsidir.

Reproduktiv strategiya həyat müddətinə də təsir edir. Kişilərin həyat yoldaşları üçün şiddətlə rəqabət aparmağa məcbur olduğu çoxarvadlı növlərdə onlar daha qısa ömür sürürlər. Bunun əksinə olaraq, monoqam quşlarda kişilər daimi "turnirlərə" enerji sərf etmir və uzunömürlülük qazana bilirlər. Bu, valideyn qayğısı ilə tamamlanır: nəslinə daha çox sərmayə qoyan cins daha uzun yaşamağa meyllidir. Primatlarda bu, çox vaxt dişidir və təkamül onların balaları müstəqil olana qədər yaşamaq qabiliyyətini "möhkəmləndirmişdir".

Yaşayış yeri də rol oynayır. Xarici amillərin təsirini yoxlamaq üçün alimlər vəhşi təbiətdəki və zooparklardakı populyasiyaları müqayisə ediblər. Məlum olur ki, qoruyucu şəraitdə belə, kişilərlə dişilər arasındakı uçurum daralsa da, qalır.

Əziz Mustafa

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:170
embedMənbə:http://oxumeni.az
archiveBu xəbər 03 Oktyabr 2025 12:48 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see276

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see265

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see255

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see252

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see249

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see235

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see235

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see234

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see229

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see226

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see217

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see215

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see214

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see213

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see208

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see208

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see203

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see202

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see196

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see193
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri