Kreditin bitdiyi gün bankı təbrik edirsən: “Xeyirli olsun, birini də sizə aldım” Emin Əfəndi

Bakıda bir çoxumuza tanış gələn ifadə: “Vaxtında ağlım olsa idi, burdan bir ev götürərdim, filan qədər idi qiyməti, yalvarırdılar almadım”. Bəli, bir neçə aydan, ya da ildən sonra bu günümüzlə də bağlı elə deyəcəklər. Çünki daşınmaz əmlak bazarında vəziyyət tamamilə dəyişir.

Sadə camaat iqtisadiyyatın çöküşünü və inkişafını üç şeyin qiymətində hiss edir: çörək, benzin və ev. İndi isə görünür ki, bu üçlüyün birində “titrəmə” var. Əvvəllər Bakıda üçotaqlı mənzilin qiyməti kiçik bir adanın dəyərinə bərabər idisə, indi artıq həmin mənzilləri məcbur olub endirimlə satmağa çalışırlar.

Niyə Qiymətlər Düşür?

Bunun əsas səbəbləri göz qabağındadır. Əvvəla, qiymətlər o qədər şişirdilmişdi ki, adi vətəndaş üçün əlçatmaz idi. Üstəlik, banklar da vəziyyəti düzəltməkdə aciz qaldılar. İpoteka təklifləri çox yüksək faizlə verilir, elə bir vəziyyət yaranır ki, ev alan adam əslində həmin mənzili özü üçün yox, bank üçün alır. Kreditin bitdiyi gün bankı təbrik edəsi olursan: “Xeyirli olsun, birini də sizə aldım”

İkinci əsas səbəb isə alıcı qıtlığıdır. İnsanlar bu süni qiymətləri görüb sadəcə gözləmə mövqeyi tutublar: “Qoy qiymətlər bir az da düşsün, onda baxarıq”. Bu gözlənti isə bazarı hərəkətsiz qoyur, satışlar dayanır, nəticədə qiymətləri aşağı salmaqdan başqa çarə qalmır.

Maklerlərin Çarəsizliyi

Azərbaycan maklerlərinin məşhur “hazır müştəri” fəndi də artıq işə yaramır. Əvvəllər onlar “bu dəqiqə götürəcəm” deyən müştəri ilə gəlib mənzili nümayiş etdirirdilər, amma həmin müştəri möcüzəvi şəkildə qeyb olurdu. İndi isə vəziyyət fərqlidir. Heç “hazır müştəri”ni oyuna salmağa ehtiyac yoxdur, çünki müştəri yoxdur! Əllərində qalan evləri satmaq üçün yeni fəndlər fikirləşməyə məcburdurlar, amma görünür ki, yaradıcılıqları da tükənib.

Digər Səbəblər

Qiymətlərin düşməsinə təsir edən başqa bir vacib amil də devalvasiya qorxusudur. Hamının ağlında eyni sual var: “Manatın dəyəri düşsə, evlərin qiyməti necə olacaq?” Bu sual bazarı passivləşdirir. Alıcılar düşünür ki, devalvasiyadan sonra qiymətlər daha da ucuzlaşa bilər, ona görə də indi almaq əvəzinə gözləməyi üstün tuturlar.

Bir başqa səbəb isə Rusiyadan gələn pul köçürmələrinin kəskin azalmasıdır. 2022-ci ildə bazarı hərəkətdə saxlayan milyardlarla dollar dəyərində köçürmələr indi demək olar ki, yox səviyyəsindədir. Nəticədə daşınmaz əmlak bazarı bu dəstəksiz qalıb.

Nə Gözləyək və Nə Etməliyik?

Sadə vətəndaşlar üçün əsas məsləhət: tələsməyin. Qiymətlər hələ də enir və bu proses bir müddət davam edəcək. Əgər mənzil almaq fikriniz varsa, bazarı diqqətlə izləyin, amma “ilk fürsətdə” almağa çalışmayın.

Satıcılar üçün isə vəziyyət daha mürəkkəbdir. Hazırda satış etmək istəyənlər qiymətləri real səviyyəyə endirmək məcburiyyətindədirlər. Yoxsa, maklerlər öz fəndləri ilə də vəziyyəti xilas edə bilməyəcək.

Nəticə

Daşınmaz əmlak bazarında nə baş verdiyini anlamaq üçün çox uzağa baxmağa ehtiyac yoxdur. Süni qiymət şişirtmələri artıq keçmişdə qalıb. İndi real bazar reallıqları danışır. Alıcılar daha ağıllı, satıcılar isə daha ehtiyatlı davranır.

Hər şeydən önəmlisi isə odur ki, bu proses bazarı daha şəffaf və sağlam edəcək. Bir dərs öyrənirik: qiymətləri süni şəkildə artırmaqla bazarı sonsuzadək idarə etmək mümkün deyil. Axırda reallıq gəlib öz sözünü deyir. Ona görə də ev mövzusunda emosiyalarınıza yox, məntiqinizə qulaq asın, ki  “vaxtında yalvarırdılar” məsələsinə dönməsin.

Emin Əfəndi

Sfera.az 

Yazıları Emin Əfəndinin teleqram kanalından izləyə bilərsiniz: //t.me/efendi19