Laçın: milli mədəni irsin və yaddaşın dirçəldiyi məkan ŞƏRH

Laçın zəngin tarixi, mədəni irsi və özünəməxsus təbiəti ilə Azərbaycanın mühüm mədəni məkanlarından biridir. Uzun illər davam edən işğal nəticəsində rayonun tarixi-mədəni irsinə ciddi ziyan vurulsa da, Laçının azadlığından sonra bu irsin qorunması, bərpası və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilməyə başlanıb.
İşğal illərində Laçının maddi-mədəni irsi də Ermənistanın vandalizm siyasətinin hədəfinə çevrilib. Rayon ərazisindəki tarixi və mədəni abidələr dağıdılıb, talan edilib, bir sıra tarixi-coğrafi adlar dəyişdirilib. Laçında 217 mədəniyyət müəssisəsinin dağıdılması və talan edilməsi bu sahəyə vurulmuş zərərin miqyasını aydın göstərir. Tarixi abidələrin məhv edilməsi isə yalnız ayrı-ayrı tikililərin sıradan çıxarılması deyil, Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixinin izlərinə qarşı yönəlmiş siyasət idi.
Laçının işğaldan azad edilməsi ilə rayonun milli-mədəni irsinin yenidən dirçəldilməsi üçün də imkan yarandı. Azərbaycan dövləti digər sahələrdə olduğu kimi, mədəniyyət istiqamətində də Laçının tarixi simasının bərpasına xüsusi diqqət yetirir. Bu prosesin əsas məqsədi yalnız dağıdılmış abidələrin fiziki olaraq bərpası deyil, həm də Laçının tarixini, mədəni kimliyini və milli yaddaşını qoruyaraq gələcək nəsillərə ötürməkdir.
Bu baxımdan Laçında yaradılan İşğal və Zəfər muzeylərinin yerləşəcəyi Memorial Park xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Memorial Parkın yaradılması Laçının keçdiyi tarixi yolun müasir şəhər mühitində yaşadılmasına imkan verəcək. Burada işğal dövrünün acı nəticələri ilə yanaşı, Azərbaycan xalqının Zəfəri və doğma torpaqlara qayıdışı da öz əksini tapacaq.
Laçının mədəni həyatının dirçəldilməsi yalnız tarixi yaddaşın qorunması ilə məhdudlaşmır. Şəhərdə yaradılan yeni mədəniyyət məkanları müasir yaradıcılıq imkanlarının inkişafına da xidmət edir. “Hoçazfilm” yaradıcılıq studiyasının fəaliyyətə başlaması bu baxımdan diqqətçəkən layihələrdəndir. Studiyanın yaradılması Laçının mədəni potensialının yeni yaradıcılıq imkanları ilə zənginləşdirilməsi baxımından mühüm addımdır.
Laçının mədəni həyatında baş verən canlanma onun beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına da yeni imkanlar açıb. 2025-ci ildə Laçın şəhərinin Müstəqil Dövlətlər Birliyinin mədəniyyət paytaxtı elan olunması bunun mühüm göstəricilərindən biridir. Bu status Laçının yalnız Azərbaycanın deyil, bütövlükdə regionun mədəni məkanlarından biri kimi təqdim olunmasına şərait yaradıb.
2025-ci il iyunun 3-də Laçında “MDB-nin mədəniyyət paytaxtı – 2025” ilinin rəsmi açılış mərasiminin keçirilməsi şəhərin mədəni həyatında mühüm hadisə oldu. Bu tədbir Laçının işğaldan sonrakı yeni mərhələdə beynəlxalq mədəni əlaqələrə açıq şəhər kimi formalaşdığını nümayiş etdirdi. Uzun illər işğal altında qalmış bir şəhərin belə mötəbər mədəni statusla beynəlxalq ictimaiyyətə təqdim olunması həm də Azərbaycanın həyata keçirdiyi bərpa və dirçəliş siyasətinin nəticəsidir.
Laçının mədəni dirçəlişində şəhərin tarixi və təbii mühiti də mühüm rol oynayır. Həkəri çayı boyunca yaradılan yeni ictimai məkanlar, bulvar və istirahət zonaları şəhərin sosial və mədəni həyatının canlanmasına imkan yaradır. Təbiətlə şəhər mühitinin vəhdəti Laçının özünəməxsus simasının qorunmasına və müasir formada təqdim edilməsinə şərait yaradır.
Laçının milli-mədəni irsinin bərpası həm də keçmişlə gələcək arasında mənəvi bağın yenidən qurulması deməkdir. İşğal nəticəsində şəhər və rayon sakinlərinin doğma torpaqlarından didərgin düşməsi ilə onların tarixi və mədəni mühitlə gündəlik əlaqələri də qırılmışdı. Bu gün isə Laçının dirçəldilməsi həmin əlaqələrin yenidən bərpasına, insanların öz doğma şəhərlərinin tarixi və mədəni mühiti ilə yenidən qovuşmasına imkan yaradır.
Bu baxımdan mədəniyyət Laçının Böyük Qayıdış prosesinin də mühüm mənəvi dayaqlarından biridir. Doğma yurda qayıdan insanların qarşısında yalnız yeni yaşayış məkanları deyil, həm də öz tarixlərinə və milli yaddaşlarına qayıdış imkanı açılır. Şəhərin mədəni məkanlarının yenidən formalaşdırılması Laçının yalnız fiziki deyil, mənəvi baxımdan da dirçəldilməsini təmin edir.
Laçının mədəni irsinin qorunması Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biridir. Bu siyasət tarixi abidələrin, mədəniyyət ocaqlarının və milli yaddaşın qorunması ilə yanaşı, həmin məkanların müasir mədəni həyatın fəal iştirakçılarına çevrilməsini də nəzərdə tutur.
Bu gün Laçın keçmişin izlərini qoruyaraq gələcəyə baxan mədəniyyət məkanına çevrilir. İşğalın yaratdığı dağıntıların yerini yeni mədəniyyət ocaqları, yaradıcılıq məkanları və ictimai həyat tutur. Laçının MDB-nin mədəniyyət paytaxtı kimi beynəlxalq səviyyədə təqdim olunması isə bu dirçəlişin miqyasını daha aydın göstərir.
Laçının milli-mədəni irsinin dirçəldilməsi Azərbaycanın tarixi yaddaşına sahib çıxmasının parlaq nümunəsidir. Bu gün burada görülən işlər bir daha göstərir ki, Zəfər yalnız torpaqların azad edilməsi ilə yekunlaşmır. Azad edilmiş torpaqların tarixinin, mədəniyyətinin və milli yaddaşının bərpası da Böyük Zəfərin ayrılmaz hissəsidir. Laçın isə bu prosesin ən aydın ifadə olunduğu məkanlardan birinə çevrilir.

Samir Cəfərov,
YAP Neftçala rayon təşkilatı ərazi partiya təşkilatının sədr müavini
Neftçala şəhər 1 saylı tam orta məktəbin direktor müavini