Laçın, sənə qayıtdıq! ŞƏRH

Azərbaycanın müasir tarixində elə əlamətdar günlər var ki, onlar yalnız müəyyən bir hadisəni xatırlatmır, həm də xalqın milli iradəsini, dövlətçilik əzmini və tarixi ədalətin bərpasını təcəssüm etdirir. 26 Avqust – Laçın Şəhəri Günü də belə mühüm tarixlərdəndir. Bu gün Laçının azadlığını, uzun illər doğma yurd həsrəti çəkmiş laçınlıların öz torpaqlarına qayıdışını və şəhərin yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymasını simvolizə edir.

Laçın Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzur bölgəsinin mühüm yaşayış məntəqələrindən biridir. Dağlıq relyefi, meşələri, çayları, yaylaqları və zəngin təbii ehtiyatları ilə seçilən Laçın tarixən özünəməxsus mədəni və təsərrüfat ənənələri formalaşdırmışdır. Laçının şəhər kimi inkişafında XX əsrin əvvəllərindən etibarən mühüm dəyişikliklər baş vermişdir. 1923-cü ildə Abdallar yaşayış məntəqəsinin adı Laçın olaraq dəyişdirilmiş və şəhər statusu verilmiş, 1930-cu ildə isə Laçın rayonu yaradılmışdır. Şəhər rayonun inzibati mərkəzinə çevrilmişdir. Laçının təbiəti onun ən böyük sərvətlərindən biridir. Dağlar, meşələr, çaylar və geniş yaylaq əraziləri şəhərin həm iqtisadi, həm də turizm potensialını müəyyənləşdirir. Xüsusilə Həkəri çayı və onun ətrafındakı təbii landşaft Laçının simvolik mənzərələrindən birini təşkil edir.

Laçının tarixində ən ağrılı səhifələrdən biri 1992-ci il mayın 18-də şəhərin və rayonun Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmasıdır. İşğal nəticəsində Laçın əhalisi öz doğma torpaqlarından didərgin düşmüş, şəhərin və rayonun sosial-iqtisadi infrastrukturu ciddi dağıntılara məruz qalmışdır. Tarixi və mədəni irsə də böyük ziyan dəymişdir. Laçının işğalı yalnız bir şəhərin itirilməsi deyildi. Rayonun coğrafi mövqeyi onun strateji əhəmiyyətini artırırdı. Buna görə də Laçının işğalı Azərbaycanın təhlükəsizliyi və Qarabağ münaqişəsinin sonrakı gedişi baxımından ciddi nəticələr doğurdu.

Uzun illər ərzində laçınlılar doğma şəhərlərinə qayıtmaq arzusu ilə yaşadılar. Nəsillər dəyişsə də, Laçın sevgisi, doğma yurda bağlılıq və qayıdış ümidi qorunub saxlanıldı. Bu baxımdan Laçının azadlığı yalnız hərbi hadisə deyil, həm də insanların öz tarixi torpaqlarına qayıtmaq hüququnun bərpası kimi qiymətləndirilir.

2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ oldu. Müharibənin nəticələrinə əsasən imzalanmış üçtərəfli Bəyanata uyğun olaraq Laçın rayonu 2020-ci il dekabrın 1-də Azərbaycana qaytarıldı. Lakin həmin mərhələdə Laçın şəhəri, eləcə də Zabux və Sus kəndləri Azərbaycanın nəzarətində deyildi. Laçın şəhərinin strateji əhəmiyyəti və Laçın dəhlizi ilə bağlı vəziyyət səbəbindən şəhərin tam nəzarətə götürülməsi sonrakı mərhələyə təsadüf etdi. Bu mərhələnin başa çatması üçün Laçın şəhərindən yan keçən alternativ yolun istifadəyə verilməsi mühüm rol oynadı. Nəticədə 26 avqust 2022-ci ildə Azərbaycan Ordusu Laçın şəhərinə yerləşdi, Zabux və Sus kəndləri də Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. Həmin gün Laçın şəhərində Azərbaycan bayrağı yenidən dalğalandı.

2022-ci il avqustun 26-sı laçınlıların yaddaşında əbədi qalacaq günlərdən birinə çevrildi. Həmin gün Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Laçın şəhərinə qayıdışla bağlı xəbəri ictimaiyyətə çatdırdı. Bununla uzun illər davam edən həsrətin yeni mərhələsi başlandı. Bu hadisənin əhəmiyyəti yalnız Laçın şəhərinin Azərbaycanın nəzarətinə keçməsi ilə məhdudlaşmırdı. 26 Avqust Azərbaycan dövlətinin öz ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həyata keçirdiyi ardıcıl siyasətin nəticələrindən biri idi.Bu səbəbdən 26 Avqust sadəcə təqvimdəki bir tarix deyil. O, qayıdışın, Zəfərin və milli iradənin rəmzidir.

İşğaldan azad edilmiş şəhərlərin tarixində mühüm hadisələri yaşatmaq məqsədilə Azərbaycan Prezidentinin Sərəncamı ilə şəhər günlərinin qeyd olunması qərara alınıb. 26 avqust Laçın Şəhəri Günü kimi müəyyənləşdirilib. Laçın Şəhəri Günü ilk dəfə 2023-cü ildə azad edilmiş Laçında böyük təntənə ilə qeyd olunub. Həmin il Həkəri çayının sahilində keçirilən tədbirdə Prezident İlham Əliyev çıxış edib və laçınlıları bu əlamətdar gün münasibətilə təbrik edib. Belə tədbirlər tarixi yaddaşın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki Laçının keçdiyi yol gələcək nəsillərə yalnız müharibə və işğal tarixini deyil, həm də doğma torpağa bağlılığın və milli iradənin gücünü göstərir.Laçının azad edilməsindən sonra qarşıda daha mühüm vəzifələrdən biri şəhərin yenidən qurulması və əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi oldu. Bu gün Laçın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq layihələrinin mühüm mərkəzlərindən biridir. Şəhərdə müasir yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər, məktəblər, səhiyyə və mədəniyyət infrastrukturu yaradılır, yollar və digər kommunikasiyalar yenilənir. Bu quruculuq prosesi Laçının yalnız fiziki olaraq yenidən tikilməsi anlamına gəlmir. Əsas məqsəd şəhərdə davamlı və təhlükəsiz həyatın bərpası, insanların öz doğma yurdlarında rahat yaşaması və regionun iqtisadi potensialının reallaşdırılmasıdır.

Laçının azadlığından sonra Prezident İlham Əliyevin şəhərə və rayonun kəndlərinə səfərləri Böyük Qayıdış prosesinin mühüm rəmzlərindən birinə çevrilib. Dövlət başçısı azad edilmiş Laçına səfərləri zamanı burada həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri ilə tanış olub, yeni layihələrin təməlini qoyub və şəhərin gələcək inkişafı ilə bağlı mühüm tapşırıqlar verib. Xüsusilə Laçının yenidən qurulması, müasir yaşayış məhəllələrinin salınması, sosial obyektlərin yaradılması və əhalinin doğma yurda qayıdışının təmin edilməsi diqqət mərkəzində olub.

26 Avqust Laçının azadlığının, laçınlıların doğma yurda qayıdışının və yeni Laçının doğuluşunun rəmzidir. Bu əlamətdar gün həm də tarixdən gələn bir mesajı yaşadır: doğma torpağa bağlılıq, milli iradə və dövlətçilik əzmi qorunduğu müddətdə ən ağır həsrətlərin belə sonu qələbə və qayıdış ola bilər.

Samir Qocayev

YAP Goranboy rayon təşkilatının sədri