Maşını olanlar hər ay pul ödəyəcəklər AÇIQLAMA

Müasir avtomobillərdə “sahiblik” anlayışı getdikcə dəyişir. Artıq avtomobili almaq onun bütün funksiyalarına sahib olmaq demək deyil. BMW, Mercedes, Tesla kimi tanınmış brendlərin bəzi funksiyaları proqram vasitəsilə kilidləməsi və onların istifadəsi üçün aylıq ödəniş tələb etməsi bu yanaşmanın nə dərəcədə ədalətli olduğu ilə bağlı ciddi suallar doğurur.
Bu halda avtomobilin real sahibi sürücüdür, yoxsa onu proqramla idarə edən istehsalçı şirkət?
Məsələ ilə bağlı Demokrat.az-a danışan nəqliyyat eksperti Razil Nağıyev bildirib ki, müasir avtomobillərdə istehsalçıların bəzi funksiyaları abunə modeli ilə təqdim etməsi son illər geniş müzakirələrə səbəb olub. Onun sözlərinə görə, xüsusilə Tesla, BMW, Mercedes və Volkswagen kimi markaların yanaşmaları mövzunu daha da aktuallaşdırır.
Ekspert qeyd edib ki, Tesla bəzi avtomatik sürücülük və təhlükəsizlik funksiyalarını abunə əsasında təqdim edir:
"Autosteer" və daha inkişaf etmiş sürücüyə kömək sistemləri "Full Self-Driving" (FSD) paketi çərçivəsində əlavə ödəniş qarşılığında aktivləşdirilir. Bu isə əvvəllər standart sayılan bəzi funksiyaların sonradan ödənişli modelə keçirilməsi ilə müşayiət olunub".
Razil Nağıyev xatırladıb ki, BMW bir müddət oturacaq qızdırıcısı üçün abunə modelini sınaqdan keçirsə də, ictimai narazılıqlar fonunda bu yanaşmadan geri çəkildi:
"Mercedes markasında isə fiziki funksiyaların birbaşa abunə ilə satışı geniş yayılmayıb, lakin “Mercedes me connect” kimi onlayn xidmətlər çərçivəsində uzaqdan idarəetmə, təhlükəsizlik, naviqasiya və əlavə məlumat xidmətləri illik və ya abunə əsaslı paketlər şəklində təqdim olunur".
Ekspertin sözlərinə görə, bu model sürücülərin hüquqları baxımından birmənalı qarşılanmır. Bir tərəfdən, aylıq abunə sistemi avtomobili daha aşağı ilkin qiymətlə almağa və yalnız ehtiyac duyulan funksiyalar üçün ödəniş etməyə imkan verir. Digər tərəfdən isə avtomobildə fiziki olaraq mövcud olan funksiyaların proqramla kilidlənməsi və onların açılması üçün əlavə pul tələb edilməsi sürücülər tərəfindən ədalətsiz hesab olunur.
“Avtomobil artıq satın alındıqdan sonra əsas və komfort funksiyalarına görə davamlı ödəniş tələbi həm hüquqi, həm də etik mübahisələr yaradır”, – deyə Razil Nağıyev vurğulayıb.
Onun fikrincə, bu cür sistemlər Azərbaycanda tətbiq olunsa, sürücülərin proqram kilidlərini sındırmağa cəhd etməsi ehtimalı arta bilər. Xüsusilə fiziki olaraq avtomobildə mövcud olan, lakin proqramla məhdudlaşdırılan funksiyalar üçün aylıq ödəniş tələbi narazılıq yarada və alternativ yolların axtarılmasına səbəb ola bilər.
Ekspert qeyd edib ki, müasir avtomobillərdə bu funksiyalar yalnız lokal proqramla deyil, istehsalçı serverləri, onlayn autentifikasiya sistemləri, şifrələnmiş idarəetmə blokları və uzaqdan yenilənmə mexanizmləri ilə qorunur. Bu isə proqram kilidlərinin sındırılmasını texniki baxımdan olduqca çətinləşdirir.
“Belə müdaxilələr avtomobilin zəmanətinin ləğvinə, təhlükəsizlik sistemlərinin sıradan çıxmasına və hətta istehsalçı tərəfindən avtomobilin uzaqdan bloklanmasına qədər gedib çıxa bilər”, – deyə o əlavə edib.
Razil Nağıyev bildirib ki, Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ustalar avtomobil elektronikasına müəyyən qədər bələd olsalar da, serverə bağlı, abunə əsaslı funksiyaların açılması yüksək riskli və qanunsuzdur. Bu səbəbdən belə halların kütləvi xarakter alması real görünmür.
Ekspertin fikrincə, uzunmüddətli perspektivdə sürücülər ya rəsmi abunə modelini qəbul etməli, ya da həmin funksiyalardan istifadədən imtina etməli olacaqlar.
Əfsanə Kamal
Demokrat.az