“Məhsulların rəqabət qabiliyyətinin zəif olması, ümumi gəlirliliyin aşağı səviyyədə qalması əməkhaqqı artımına imkan vermir”

Parlamentdə minimum əməkhaqqı məsələsi müzakirə olunub. Bu barədə əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Anar Əliyev Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında 2026-cı il dövlət büdcəsinin müzakirəsi zamanı danışıb. “Biz minimum əməkhaqqının mütəmadi olaraq artırılmasını təmin edirik. Ötən müddət ərzində biz bunun 3.1 dəfə artırılmasına nail olmuşuq. Artıq minimum əməkhaqqını 400 manata çatdıra bilmişik. Biz bu islahata başlayanda minimum əməkhaqqın məbləği 130 manat idi”, – nazir bildirib.Minimum əməkhaqqının 300 manatdan 400 manata artırılması sosial rifaha, iqtisadiyyata necə təsir göstərir? İndiki zamanda minimum 400 manat əməkhaqqı ilə 10-12 il əvvəl alınan əməkhaqqını müqayisə etmək nə dərəcədə doğrudur? 

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli bildirib ki, 2026-cı ildə əlavə artım nəzərdə tutulmur: “Minimum əməkhaqqı keçən il 350 manatdan 400 manata qaldırıldı. Nazirlər o rəqəmləri daha təsirli göstərmək üçün bunu rəqəmlərlə vurğulayır. Əgər 20 il əvvəlki göstəricilərlə müqayisə aparıb “əməkhaqqını 200 dəfə artırmışıq” desəydi, bu daha "effektiv" görünərdi.

2025-ci ilin yanvarın 1-dən minimum əməkhaqqı 400 manat olaraq qüvvəyə minəcək və 2026-cı ildə əlavə artım nəzərdə tutulmur. Gələn il üçün yaşayış minimumu 300 manat, əmək qabiliyyətli şəxslər üçün isə 317 manat müəyyən edilib. Bu o deməkdir ki, hökumət minimum əməkhaqqının artırılmasına ehtiyac görmür”.

Xalid Kərimli

Minimum əmək haqqının qaldırmağın problemi nədir?

“Burada əsas problemlərdən biri budur ki, minimum əməkhaqqı yalnız dövlət sektoru üçün deyil, bütün iqtisadiyyat üçün tətbiq olunur. Yəni bu artım özəl sektorda fəaliyyət göstərən sahibkarlar üçün də məcburidir. Bir çox hallarda isə sahibkarlar onsuz da minimal əməkhaqqı verməkdə çətinlik çəkirlər. Özəl sektorda olan sahibkarlarımızın vəziyyəti bu qədər pisdir. Bəzi sahələrdə işçilərin rəsmi maaşının yalnız bir hissəsi minimum əməkhaqqıdır və onu ödəməkdə çətinlik çəkən sahibkarlar çoxdur. Digər tərəfdən, minimum əməkhaqqının artırılması sosial sığorta və vergi öhdəliklərinin də artması deməkdir. Bir çox sahibkar bu öhdəliklərdən yayınmaq üçün maaşları qeyri-rəsmi verir. Rəqəmlər artdıqda isə onlar ya işçilərin sayını azaldır, ya da əməkhaqqını azaltmağa məcbur qalırlar. Bu isə nəticə etibarilə həm işçilərin rifahına, həm də iqtisadi sabitliyə mənfi təsir göstərir.

İqtisadiyyatın durumu, xüsusilə də məhsulların rəqabət qabiliyyətinin zəif olması, ümumi gəlirliliyin aşağı səviyyədə qalması əməkhaqqı artımına imkan vermir. Hökumət bunu məcburi surətdə qaldırsa, inflyasiya ola bilər. Sahibkarlar iş yerini bağlaya bilər. Çünki təəssüf ki, hazırda 400-450 manat əməkhaqqı ilə işləyən insanların sayı az deyil” – deyə iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli qeyd edib.

Hökumət ən azından nə edə bilər?

“Minimal əməkhaqqını vergidən azad edə bilər: Bunu olduqca ağıllı və faydalı bir fikir hesab edirəm. Heç olmasa, minimum əməkhaqqı alan vətəndaşlardan gəlir vergisi tutulmasın. Bu, özlüyündə böyük bir sosial dəstək sayıla bilər.

Hazırda minimal əməkhaqqı alan şəxslərdən həm gəlir vergisi, həm də bütün icbari sosial ödənişlər - pensiya, tibbi sığorta və digər haqlar tutulur. Əlbəttə, bu ödənişlər müəyyən mənada vətəndaşın faydalandığı məsələlərdir. Lakin vergilər, xüsusilə gəlir vergisi, birbaşa vətəndaşın gəlirini azaldır. Ən azı minimum əmək haqqından gəlir vergisinin götürülməsi və digər bəzi ödənişlərdə güzəştin tətbiqi sosial vəziyyəti az da olsa, yüngülləşdirə bilər.

Amma ümumilikdə minimal əməkhaqqının aşağı səviyyədə qalması ölkə iqtisadiyyatının real durumunu əks etdirir. Bu, əmək bazarının zəifliyindən, yeni və yaxşı iş yerlərinin açılmamasından, işçi lehinə rəqabətin olmamasından xəbər verir. Əmək bazarında dinamik inkişaf yoxdursa, təbii ki, əməkhaqqı artımı da mümkünsüz olur”, – deyə iqtisadçı ekspert Xalid Kərimli bildirib.

Günel Həsənova, Bizimyol.info